“Đội quân tóc dài” làm nên lịch sử trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước – niềm tự hào của phụ nữ hôm nay

Trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam, phụ nữ có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước, Trong những nắm chống Mỹ, cứu nước, tại tỉnh Bến Tre xuất hiện hình ảnh của một đội quân đặc biệt, đó là “Đội quân tóc dài”. Đội quân này tập hợp những người phụ nữ giản dị trong đời thường nhưng can trường, dũng cảm trong chiến đấu và chính họ đã góp phần làm nên lịch sử, góp phần vào chiến thắng chung của dân tộc.

Sau khi Hiệp định Genève 1954 được ký kết, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam và Đông Dương. Nhưng với mưu đồ đen tối, Mỹ dựng lên chính quyền Sài Gòn, thông qua Ngô Đình Diệm, thực hiện chính sách thực dân kiểu mới, ráo riết thi hành chính sách “tố cộng, diệt cộng”, lập các khu trù mật, gây ra nhiều vụ thảm sát man rợ. Chúng ban hành Luật 10/59, lê máy chém khắp miền Nam tiến hành đàn áp khủng bố nhân dân tham gia cách mạng, giết hại những người yêu nước, đánh phá ác liệt các chi bộ Đảng và cơ sở cách mạng… Ở Bến Tre, năm 1954, Ngô Đình Diệm “đã đưa đến Bến Tre một lực lượng lính bảo an, cảnh sát, mật vụ gần 3.000 tên, đóng khoảng 300 đồn bót sâu tận xã, ấp để khống chế, kềm kẹp dân chúng. Chúng liên tiếp mở những chiến dịch khủng bố quy mô lớn trên khắp tỉnh nhằm đánh vào tổ chức Đảng cộng sản và cơ sở cách mạng” [1]. Tình thế ác liệt này, “toàn Đảng bộ Bến Tre từ chỗ có 2.000 đảng viên, đến năm 1959 chỉ còn 162 đảng viên cơ sở trong 18 chi bộ trong 115 xã” [2], hàng loạt cán bộ bị địch giết, tù đày.

Không cam chịu làm nô lệ, với khí thế sôi sục lòng căm thù giặc sâu sắc, Đảng bộ và nhân dân Bến Tre một lòng quyết tâm chống giặc, bám đất, giữ làng. Năm 1959, dưới ánh sáng của Nghị quyết Hội nghị lần thứ mười lăm của Đảng (01/1959): “giải phóng miền Nam khỏi ách thống trị của đế quốc và phong kiến, thực hiện độc lập dân tộc và người cày có ruộng, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh” [3], Bến Tre làm nên phong trào “Đồng khởi” như tức nước vỡ bờ lan nhanh ra khắp Nam Bộ, Tây Nguyên và Trung Trung Bộ, khiến kẻ thù khiếp sợ, góp phần xoay chuyển cách mạng từ tình thế phòng ngự giữ gìn lực lượng sang thế tiến công, giành thắng lợi trên toàn chiến trường miền Nam. Chính phong trào Đồng khởi từ Bến Tre đã sản sinh ra “Đội quân tóc dài” huyền thoại. Đặc biệt, từ đây mở ra con đường đánh giặc bằng phương châm “hai chân, ba mũi”. Đó là phương pháp cách mạng dựa trên đấu tranh chính trị và vũ trang, kết hợp chặt chẽ công kích địch bằng “ba mũi giáp công”: Chính trị, quân sự và binh vận của đông đảo quần chúng phụ nữ. Ngày 17/01/1960, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy Bến Tre cuộc Đồng khởi tại 3 xã: Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre đã đem lại cho quân và dân ta một số chiến thuật, chiến pháp rất đặc sắc có giá trị phổ biến và nhân rộng toàn Miền Nam. Trong phòng trào Đồng khởi đã xuất hiện người nữ lãnh đạo huyền thoại Nguyễn Thị Định. Từ đó, tên tuổi của nữ tướng Nguyễn Thị Định đã gắn liền với “Đội quân tóc dài” và phong trào đấu tranh của phụ nữ ở miền Nam Việt Nam, với nhiều chiến công vang dội. Đặc biệt là chiến thuật “ tản cư ngược” làm đau đầu các chiến lược gia chính quyền Sài Gòn. Tạo Bến Tre, ngày 15-3-1960, khoảng hơn 5.000 phụ nữ bao gồm nhiều thành phần, lứa tuổi được tổ chức thành một “đoàn quân tóc dài” với hơn 200 ghe xuồng “ tản cư” vào trung tâm hành chính Mỏ Cày, đòi gặp mặt tên quận trưởng tố cáo tội ác của bọn lính đang càn quét tại 3 xã Bình Khánh, Phước Hiệp và Định Thủy, đòi bồi thường sinh mạng người chết, điều trị cho người bị thương, chấm dứt gây tội ác với thường dân vô tội, cung cấp thuốc men, thực phẩm, gạo thóc cho đồng bào… Mặc cho quân địch nhiều lần dùng thủ đoạn thâm độc như lấy kéo cắt tóc, bắt bớ, giam cầm, tra tấn ngâm nước, phơi nắng, hãm hiếp, truy bức..., nhưng các cô, các chị vẫn nhất quyết không khai ra các cơ sở cách mạng, không khai đồng đội của mình [4]. Với các bằng chứng tố cáo tội ác cụ thể và lý lẽ đấu tranh sắc bén, đoàn biểu tình đã tạo được sự đồng tình ủng hộ của nhiều bà con trong huyện lỵ. Cùng với sự chiến đấu dũng cảm, đầy mưu trí của lực lương vũ trang, sự phối hợp nổi dậy trong toàn tỉnh, cuộc đọ sức ròng rã 12 ngày đêm của đội quân tóc dài ở Mỏ Cày, bằng mũi đấu tranh chính trị kết hợp với binh vận đã giành thắng lợi, quân địch rút quân, co cụm trong đồn bót, không càn quét các xã của huyện Mỏ Cày. Đây là chiến thuật “tản cư ngược” của “Đội quân tóc dài” . Song song đó, “Đội quân tóc dài” còn tổ chức cho nhân dân tham gia đình công và đi “chợ nhồi”. “Trước khi có cuộc đấu tranh tập trung lớn trong tỉnh, cách đó khoảng nửa tháng, “Đội quân tóc dài” tổ chức những cuộc đi “chợ nhồi”, mỗi cuộc có tới mấy ngàn người, đa số là phụ nữ, được tổ chức chu đáo, có chỉ huy, có phương thức thực hiện. Đi “chợ nhồi” được xem như phương thức dọ thám, xem bọn địch đối phó ra sao để chúng ta cảnh giác và có phương thức ứng phó khi tổ chức đấu tranh chính thức” [5]. Bằng sự sáng tạo, linh hoạt, nhạy bén, “Đội quân tóc dài” thật sự là nỗi ám ảnh kinh hoàng đối với quân thù.

Với tất cả lòng nhiệt huyết yêu nước, những người mẹ, người chị vừa tham gia hoạt động cách mạng, vừa động viên, cho con mình tham gia chiến đấu; nhiều cô gái trẻ đã dành trọn những tháng năm đẹp nhất của cuộc đời mình, sớm có mặt trong hàng ngũ những người chiến sĩ cách mạng. Họ không ngại khó khăn, gian khổ, không tiếc máu xương, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc. Họ là biểu tượng điển hình về lòng kiên trung bất khuất, về hào khí phụ nữ Việt Nam, đã làm nên một “Đội quân tóc dài” huyền thoại của phụ nữ Bến Tre, phụ nữ toàn miền Nam. Tổng kết phong trào Đồng khởi năm 1960, có 9 triệu lượt quần chúng nổi dậy, gần 1 triệu lượt phụ nữ đấu tranh trực diện kết hợp với lực lượng vũ trang góp phần làm tan rã trên 2 vạn binh lính và dân vệ, phá kìm kẹp 895 xã trên tổng số 1.193 xã ở miền Nam [6] . Trong khí thế sôi nổi của phong trào Đồng khởi, ngày 20/12/1960 Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời. Ngày 8/3/1961, Hội Liên hiệp Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập là ngọn cờ hiệu triệu, tập hợp, đoàn kết các tầng lớp phụ nữ miền Nam và lãnh đạo các cuộc đấu tranh chính trị của phụ nữ đã vận dụng sáng tạo phương châm “hai chân, ba mũi” và thể hiện nó trong từng đợt đấu tranh, trong từng chiến dịch, bẻ gãy nhiều cuộc càn quét của địch. Càng về sau phong trào đấu tranh của phụ nữ càng phát triển mạnh mẽ, từ cuối năm 1963, có đủ quy mô: to, vừa, nhỏ. Số người tham gia từ hàng chục người đến hàng vạn người, từ phạm vi ấp, xã phát triển thành những đợt dài ngày trên phạm vi một vài huyện, phá tan từng mảng “ấp chiến lược” của địch. Trong đấu tranh chính trị, phụ nữ nắm vững và vận dụng thích hợp khẩu hiệu “dân sinh, dân chủ” kết hợp với khẩu hiệu chính trị, thiết thực gắn với quyền lợi của quần chúng trong từng thời kỳ, đi từ ít đến nhiều, từ thấp đến cao, từ tự phát đến tự giác, từ thương lượng đến bạo lực công khai, diễn ra thường xuyên, liên tục cho đến ngày cách mạng toàn thắng, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

Giá trị lịch sử của “Đội quân tóc dài” trong tình hình hiện nay

Hiện nay, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc chịu tác động, ảnh hưởng từ quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nhất là khi cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang phát triển và đạt được những thành tựu kỳ diệu, tạo ra những thời cơ mới, đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức đối với các giới ở mọi mỗi quốc gia, dân tộc nói chung và đối với phụ nữ nói riêng. Phụ nữ ngày nay không chỉ giới hạn trong gia đình, mà còn trực tiếp tham gia kiến tạo, xây dựng đất nước, là lực lượng thúc đẩy sự phát triển của toàn xã hội. Theo đó, chị em phụ nữ cần tiếp tục phấn đấu, rèn luyện các phẩm chất “Tự tin, tự trọng, trung hậu, đảm đang”, đóng góp tích cực, trách nhiệm, nhiệt huyết vào thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” trong thời đại mới. Nhiệm vụ trước mắt là cần tổ chức tổng kết kinh nghiệm trong thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TW, ngày 27-4-2017, của Bộ Chính trị, “Về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, lấy đó là cơ sở kiến nghị Trung ương ban hành các chủ trương mới về công tác phụ nữ phù hợp với yêu cầu thực tiễn đất nước, nhất là khi bước vào kỷ nguyên vươn mình.

Có thể nói, hình ảnh “Đội quân tóc dài” là niềm tự hào của phụ nữ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Riêng tại Bến Tre, “Đội quân tóc dài” ra đời trong phong trào Đồng Khởi vào đầu thập niên 60 của thế kỷ XX tại tỉnh Bến Tre do đồng chí Nguyễn Thị Định lãnh đạo đã cống hiến nhiều nghệ thuật đấu tranh độc đáo, sáng tạo từ đấu tranh chính trị đến công tác binh, địch vận và cầm súng chiến đấu, góp phần vào thắng lợi chung của cách mạng miền Nam và cả nước. Chính những đóng góp to lớn này, ngày 6 tháng 8 năm 2018, “Đội quân tóc dài” Bến Tre vinh dự được Chủ tịch nước tặng danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”.

Phát huy truyền thống anh hùng của các thế hệ phụ nữ đi trước, phụ nữ Bến Tre hôm nay tích cực tham gia phong trào thi đua “Đồng khởi mới” và xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của các cấp hội, hội viên, phụ nữ. Trong đó đặc biệt quan tâm thực hiện phong trào thi đua “Đồng khởi mới” xây dựng gia đình hạnh phúc, tiến bộ thông qua thực hiện hiệu quả các tiêu chí Cuộc vận động xây dựng gia đình “5 không, 3 sạch” gắn với xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Hơn ai hết, phụ nữ phải nhận thức rõ hơn nữa về vai trò và vị thế của mình, tiếp tục thi đua lao động sản xuất, thực hành tiết kiệm, khắc phục khó khăn; phấn đấu thực hiện đạt các chuẩn mực người phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ mới “tự tin, tự trọng, trung hậu, đảm đang” giúp chị em hội viên, phụ nữ làm kinh tế giỏi, để vươn lên làm giàu, thoát nghèo bền vững, xây dựng gia đình hạnh phúc, góp phần cùng địa phương thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Để làm được điều đó, phụ nữ Bến Tre cần phát huy truyền thống cần cù, năng động, sáng tạo, chủ động tích cực tham gia góp phần vào sự phát triển của kinh tế tỉnh nhà thông qua các phong trào thi đua yêu nước đã được phát động đó là: “Phụ nữ tích cực học tập, lao động sáng tạo, xây dựng gia đình hạnh phúc”; “Phụ nữ Bến Tre tự tin khởi nghiệp, làm giàu thoát nghèo bền vững”; cuộc vận động “Rèn luyện phẩm chất đạo đức: tự tin - tự trọng - trung hậu - đảm đang” gắn với học tập và làm theo tấm gương đạo đức phong cách Hồ Chí Minh... Qua đó góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho phụ nữ, tạo nên hình ảnh đẹp về người phụ nữ Bến Tre trong phong trào thi đua Đồng khởi mới.

 Chú thích

[1] Thạch Phương: Địa chí Bến Tre, Nxb. Khoa học xã hội, H.2018.

[2]  Nhiều tác giả: Bến Tre Đồng khởi và đội quân tóc dài, Nxb Phụ nữ, H2010,tr30

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 20, Nxb Chính trị quốc gia, H.2002. tr.81

[5]Hoàng Tuyết - Mạnh Linh: “Đội quân tóc dài” trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước - Bài 1: Những cô gái xứ dừa ra trận”, Báo Tin tức online, ngày 20-4-2020, https://baotintuc.vn/phong-su-dieu-tra/doi-quan-toc-dai-trong-khang-chien-chong-my-cuu-nuoc-bai-1-nhung-co-gai-xu-dua-ra-tran-20200417220629819.htm

[6 ] Báo Đồng khởi: Huyền thoại “Đội quân tóc dài”, https://baodongkhoi.vn/huyen-thoai-doi-quan-toc-dai-24012019-a56755.html.