GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ “PHẠT NGUỘI” TRONG LĨNH VỰC AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN 
TỈNH VĨNH LONG

CN. Lê Thị Huỳnh Thu Hà - Giảng viên phòng TC, HC, TT, TL

Hiện nay, việc ứng dụng công nghệ hiện đại, sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ như lắp đặt hệ thống camera giám sát phạt nguội, camera AI thay thế camera giám sát giao thông truyền thống,... để phát hiện, ghi lại hành vi vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, sau đó truy xuất thông tin làm căn cứ ra quyết định xử phạt được xem là một bước tiến lớn trong ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào hoạt động theo dõi, kiểm soát và xử lý vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Đồng thời, đây còn là một trong những phương thức góp phần tăng cường quản lý giao thông và giảm thiểu vi phạm.

 “Phạt nguội” trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ là việc chủ thể có thẩm quyền xử phạt, áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với chủ thể đã thực hiện hành vi vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ mà không dừng phương tiện giao thông vi phạm để xử lý trực tiếp tại thời điểm pháp hiện vi phạm.

Vấn đề phạt nguội trong lĩnh vực giao thông đường bộ đã được áp dụng từ lâu tại nhiều nước trên thế giới. Tuy nhiên, ở Việt Nam chỉ mới xuất hiện và bắt đầu thực hiện từ năm 2004 ở một số tỉnh, thành. Đến năm 2006, Thủ tướng ban hành Quyết định số 238/2006/QĐ-TTg, ngày 24/10/2006, về việc sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ của lực lượng cảnh sát nhân dân trong hoạt động tuần tra, kiểm soát về trật tự, an toàn giao thông. Trên cơ sở đó, Bộ Công an ban hành Thông tư số 11/2007/TT-BCA ngày 31/8/2007 hướng dẫn thực hiện quyết định số 238/2006/QĐ-TTg, ngày 24/10/2006. Đây được xem là những văn bản pháp lý đầu tiên đặt nền móng quy định về “phạt nguội” vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông. Đến năm 2008, Cục Cảnh sát giao thông thử nghiệm hệ thống giám sát, xử lý vi phạm giao thông trên tuyến quốc lộ 1A, đoạn Pháp Vân - Cầu Giẽ (HN). Đến nay, hầu hết các tỉnh, thành cả nước đã áp dụng “phạt nguội” trong lĩnh vực giao thông đường bộ.

Tại Vĩnh Long, “phạt nguội” được bắt đầu triển khai trên địa bàn tỉnh Bến Tre trước hợp nhất chia thành 3 giai đoạn: Giai đoạn 1: Phân công khai thác, quản lý sử dụng hệ thống camera giám sát giao thông từ cuối tháng 01/2021. Giai đoạn 2, 3: Chính thức triển khai vận hành hệ thống camera giám sát giao thông trên địa bàn. Hiện hệ thống camera giám sát phạt nguội trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long được lắp đặt tại một số điểm như: 

Thành phố Bến Tre (cũ): Ngã tư Đồng Khởi - Hai Bà Trưng; Ngã tư Nguyễn Huệ - Nguyễn Đình Chiểu; Ngã tư Đại lộ Đồng Khởi - Hùng Vương; Ngã tư Võ Nguyên Giáp (Quốc lộ 60) - Phạm Ngọc Thảo; Ngã tư Tân Thành (cửa ngõ TP Bến Tre).

Tuyến quốc lộ 60 có 3 địa điểm: Km 13+180; Km 14+508 và Km 16+200.

Tuyến Quốc lộ 57C có 1 địa điểm Km 03+200.[1]

Hệ thống camera tại các điểm này có độ phân giải cao, khả năng chống rung và hoạt động tốt trong mọi điều kiện thời tiết, đảm bảo hình ảnh rõ nét để phát hiện, nhận diện vi phạm chính xác. Từ khi đi vào hoạt động, Trung tâm điều hành camera giám sát giao thông thuộc Phòng Cảnh sát giao thông đã ghi nhận và gửi thông báo rất nhiều trường hợp chủ phương tiện vi phạm. Theo số liệu thống kê của Phòng Cảnh sát giao thông, Công an tỉnh, giai đoạn từ năm 2022 - 6 tháng đầu năm 2025, Phòng Cảnh sát giao thông, Công an tỉnh đã gửi thông báo vi phạm 10.049 trường hợp và đã xử lý 8.206 trường hợp vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ (trong đó, có 7.183 trường hợp vi phạm phát hiện trên địa bàn tỉnh và 1.023 trường hợp tiếp nhận từ nơi khác chuyển đến) với tổng số tiền là 34.880.750.000 đồng. Chỉ riêng trong 04 tháng đầu năm 2025, Phòng Cảnh sát giao thông đã phạt tổng cộng 1.309 trường hợp (trong đó, có 1.122 trường hợp vi phạm trên địa bàn tỉnh và 187 trường hợp tiếp nhận từ nơi khác) với tổng số tiền hơn 4 tỷ đồng, tước 447 giấy phép lái xe và trừ điểm trong giấy phép lái xe 65 trường hợp.[2] Chủ yếu là hành vi vượt quá tốc độ, vi phạm tín hiệu đèn giao thông. 

Điều này cho thấy hiệu quả của “phạt nguội” trên địa bàn tỉnh thời gian qua. Đồng thời, thông qua xử lý vi phạm, cán bộ xử lý còn phát hiện “điểm hở” trong nhận thức về Luật Giao thông đường bộ của người tham gia giao thông, kịp thời tuyên truyền, hướng dẫn, giải thích trong quá trình xử lý vi phạm hành chính giúp người dân hiểu rõ hơn để không tái phạm. Từ đó, đề xuất các nội dung, phương pháp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật giao thông đường bộ để nâng cao ý thức pháp luật cho mọi người dân.

Hệ thống camera AI giám sát giao thông còn góp phần hỗ trợ công tác bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn như: Giúp phát hiện sớm, ghi nhận thông tin nhiều vụ việc khác về an ninh trật tự, tai nạn giao thông, ùn tắc giao thông để lực lượng Cảnh sát giao thông đến hiện trường kịp thời điều tiết giao thông; giúp nhận diện con người, cung cấp thông tin hỗ trợ đắc lực cho công tác điều tra của lực lượng chức năng. Bên cạnh đó, thông qua hệ thống camera AI làm giảm lực lượng tuần tra trực tiếp ngoài đường, tập trung lực lượng những khu vực giao thông phức tạp, chưa lắp đặt hệ thống camera giám sát giao thông.

Tuy nhiên, việc thực hiện “phạt nguội” trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số hạn chế, khó khăn nhất định như:

Thứ nhất, số lượng vi phạm được hệ thống camera giám sát phạt nguội giao thông ghi nhận rất nhiều nhưng nguồn nhân lực chưa đủ để thực hiện trích xuất kịp thời các trường hợp vi phạm, chậm gửi thông báo đến chủ phương tiện vi phạm. Đặc biệt, hiện tại khối lượng công việc nhiều, số lượng cán bộ phụ trách trực tiếp mảng “phạt nguội” còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc truy xuất nhanh, xử lý kịp thời người vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ vẫn chưa được đảm bảo.

Thứ hai, một số trường hợp chưa xác định được chính xác người thực hiện hành vi vi phạm hành chính tại thời điểm camera giám sát phạt nguội ghi nhận được. Nhiều trường hợp việc xác minh chính xác người điều khiển phương tiện vi phạm rất khó khăn. Do, tình trạng mua bán phương tiện giao thông, chủ phương tiện chỉ làm thủ tục mua bán mà không làm thủ tục sang tên hoặc mượn xe, thuê xe để tham gia giao thông đã dẫn đến trường hợp người điều khiển phương tiện giao thông vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ và chủ phương tiện là hai chủ thể khác nhau. Bên cạnh đó, có trường hợp xe chính chủ nhưng thường xuyên thay đổi địa điểm, nơi ở, nơi làm việc mà chưa thay đổi thông tin trong đăng ký cũng là một trong những khó khăn để gửi thông báo vi phạm hành chính đến người điều khiển phương tiện vi phạm. Thậm chí là không tìm thấy địa chỉ chủ phương tiện để gửi thông báo kịp thời.

Thứ ba, ý thức tuân thủ pháp luật giao thông đường bộ của người tham gia giao thông vẫn chưa cao trên những tuyến đường chưa có hệ thống camera giám sát phạt nguội giao thông, người tham gia giao thông vẫn chưa tuân thủ nghiêm quy định.

Thứ tư, quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính nhưng có một số trường hợp đã lợi dụng vấn đề này để trốn tránh, không phối hợp thực hiện trách nhiệm của mình. Vẫn chưa có biện pháp cưỡng chế thích hợp đối với những trường hợp nhận thông báo vi phạm hành chính qua đường bưu điện nhưng cố tình lẫn tránh không thực hiện nghĩa vụ của mình. 

Thứ năm, vấn đề trang bị, lắp đặt hệ thống giám sát giao thông chưa được đồng bộ. Từ thời điểm sau hợp nhất tỉnh, chỉ có khu vực gắn với địa bàn tỉnh Bến Tre trước hợp nhất đã được trang bị hệ thống điều hành camera giám sát phạt nguội, các xã, phường gắn địa bàn thuộc tỉnh Trà Vinh và tỉnh Vĩnh Long trước hợp nhất vẫn chưa có Trung tâm điều hành camera giám sát phạt nguội. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều bỏ sót vi phạm hành chính cần xử lý. 

Thứ sáu, hành lang pháp lý để thực hiện “phạt nguội” chưa đầy đủ, quy định liên quan đến “phạt nguội” nằm rời rạc trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau.

Thứ bảy, cơ chế khai thác và xử lý vi phạm qua hệ thống giám sát giao thông hiện nay chưa rõ ràng và triệt để: Chưa có đầy đủ cơ chế kiểm soát người khai thác và xử lý vi phạm qua hệ thống giám sát giao thông, cũng như chưa có cơ chế buộc chủ phương tiện khi nhận thông báo liên quan đến vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ phải đến trụ sở cơ quan Công an để phối hợp giải quyết vụ việc dẫn đến nhiều hành vi vi phạm được camera ghi lại nhưng xử lý chưa đạt kết quả cao.

Chính vì thế, để góp phần nâng cao hiệu quả “phạt nguội” trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh, thời gian tới cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp cơ bản sau:

Thứ nhất, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện quy định pháp luật về “phạt nguội” trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ

Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện, xử lý vi phạm trật tự, an toàn giao thông đường bộ theo hướng tách các quy định về sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, trong đó có hệ thống camera giám sát trong việc phát hiện vi phạm hành chính và tập hợp thành một mục riêng. Nhất là các quy định về nguyên tắc “phạt nguội”; quy định rõ về nguyên tắc quản lý, sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ trong việc phát hiện hành vi vi phạm hành chính; về hình thức, quy trình xử phạt vi phạm hành chính; về căn cứ xác định số lượng, vị trí camera lắp đặt; về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong xử phạt vi phạm hành chính; vai trò, trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các chủ thể cung cấp hoặc đăng tải hình ảnh, video... về tính xác thực của thông tin (dưới dạng hình ảnh, âm thanh) được trích xuất từ các phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ. 

Song song đó, cần ban hành văn bản quy phạm pháp luật cụ thể làm cơ sở pháp lý công nhận việc cơ quan có thẩm quyền quản lý nhà nước về trật tự, an toàn giao thông đường bộ được phép sử dụng hình ảnh ghi nhận về hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ do tổ chức, cá nhân cung cấp, đăng tải để làm bằng chứng ra quyết định xử phạt. Ngoài ra, có cơ chế bảo đảm an toàn, bí mật cho những người cung cấp thông tin về hành vi vi phạm hành chính cũng như trách nhiệm của người cung cấp thông tin về tính xác thực của tài liệu đã cung cấp.

Thứ hai, đẩy mạnh hoạt động truyền thông pháp lý về “phạt nguội” trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ

Đẩy mạnh hoạt động truyền thông pháp lý về “phạt nguội” đưa pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ đến gần với mọi chủ thể, để mọi chủ thể đều có thể biết, hiểu đúng, hiểu đủ và tự giác thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật về giao thông đường bộ nói chung và quy định pháp luật liên quan đến “phạt nguội” nói riêng.

Đồng thời, thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ thực hiện nhiệm vụ theo dõi, xử lý dữ liệu trên hệ thống tại Trung tâm điều hành camera bảo đảm đội ngũ này không ngừng được chuẩn hóa về trình độ chuyên môn, năng lực công tác.

Thứ ba, nâng cao tính cưỡng chế trong thực hiện nghĩa vụ phối hợp giải quyết vụ việc vi phạm

Hiện tại, biện pháp buộc chủ phương tiện liên quan đến vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ phải phối hợp để giải quyết vụ việc vi phạm chỉ dừng lại ở những biện pháp mang tính liên đới vẫn chưa có biện pháp cưỡng chế cụ thể mang tính răn đe, buộc chủ phương tiện liên quan đến vi phạm hành chính khẩn trương liên hệ cơ quan Công an để phối hợp giải quyết vụ việc vi phạm. Do vậy, để nâng cao tính cưỡng chế trong thực hiện nghĩa vụ phối hợp giải quyết vụ việc vi phạm, cần: 

Một là, bổ sung quy định về trách nhiệm ràng buộc chủ sở hữu phương tiện tham gia giao thông. Đặc biệt là trong trường hợp đã mua bán phương tiện giao thông, phải tuân thủ quy định sang tên, đổi chủ, đảm bảo xe chính chủ. Cập nhật thông tin đăng ký xe, hủy đăng kí xe trên ứng dụng VNeID. Quy định chặt chẽ về trách nhiệm ràng buộc giữa chủ sở hữu và người sử dụng phương tiện giao thông. Tăng mức xử phạt đối với hành vi mua bán phương tiện giao thông nhưng chậm thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi chủ sở hữu. Cũng như quy định rõ về trách nhiệm chủ động cập nhật thông tin địa chỉ cư trú thường xuyên trên ứng dụng VNeID. 

Hai là, khi thu thập được thông tin chủ phương tiện, gửi thông báo về địa phương nơi đăng ký phương tiện hoặc nơi cư trú để xác nhận đơn vị công tác, chi bộ đang sinh hoạt. Từ đó, giới hạn phạm vi và có thêm địa chỉ gửi thông tin chính xác đến chủ thể có liên quan. Đồng thời, khi đã xác định chính xác cơ quan, đơn vị đang công tác, sinh hoạt cũng là một kênh để tăng tính cưỡng chế buộc chủ phương tiện có liên quan đến vi phạm hành chính phải đến trụ sở cơ quan Công an để thực hiện các bước tiếp theo trong thủ tục giải quyết vi phạm.

Ba là, nâng cấp ứng dụng VneID bật tính năng cảnh báo khi truy xuất được thông tin chủ phương tiện liên quan đến vi phạm hành chính để chủ phương tiện biết thông tin vi phạm kịp thời. Đồng thời, liên kết dữ liệu giấy phép lái xe, trừ điểm trong giấy phép lái xe nếu quá thời gian mà chủ phương tiện không đến trụ sở cơ quan Công an để phối hợp giải quyết vụ việc vi phạm.

Thứ tư, nâng cấp hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu, phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ

Tại tỉnh Vĩnh Long sau hợp nhất tỉnh, hệ thống camera giám sát giao thông cũng như hệ thống camera giám sát phạt nguội nói riêng vẫn chưa có sự đồng bộ giữa ba tỉnh Bến Tre, tỉnh Vĩnh Long, tỉnh Trà Vinh. Chính vì thế, thời gian tới để đảm bảo tính đồng bộ trên phạm vi toàn tỉnh cần đầu tư nâng cấp hệ thống camera thống nhất. Mở rộng phạm vi, vị trí đặt các camera giám sát phạt nguội không chỉ trên địa bàn các xã, phường thuộc khu vực tỉnh Bến Tre trước hợp nhất tỉnh mà còn lắp đặt thêm camera giám sát phạt nguội trên nhiều tuyến đường thuộc các xã, phường trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long, tỉnh Trà Vinh trước hợp nhất.

Đồng thời, cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu đảm bảo “đúng - đủ - sạch - sống” để dữ liệu hình ảnh và video được hệ thống ghi lại chuyển về Trung tâm xử lý thông tin, đối chiếu với dữ liệu hiện có, truy xuất thông tin chủ phương tiện liên quan đến vi phạm một cách nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện. Mặt khác, muốn hệ thống dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống” cần nghiên cứu hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu đăng ký xe, giấy phép lái xe, đăng kiểm, cơ sở dữ liệu về hệ thống giám sát hành trình... và liên kết các dữ liệu này với nhau để phát huy tối đa hiệu quả khai thác hệ thống dữ liệu cũng như hệ thống giám sát bằng hình ảnh trên các tuyến đường bộ. 

Thứ năm, giải pháp nâng cao ý thức pháp luật đối với chủ thể tham gia giao thông đường bộ

Suy cho cùng, việc thực hiện các giải pháp trên có đồng bộ đến đâu đi chăng nữa đều phụ thuộc vào ý thức pháp luật của người tham gia giao thông. Camera AI chỉ làm đúng vai trò soi chiếu, minh bạch và cảnh tỉnh. Phần còn lại ở mỗi chủ thể khi tham gia giao thông, chọn chấp hành luật giao thông đường bộ chắc chắn đúng đắn hơn là việc chấp nhận chịu phạt. Nếu người tham gia giao thông luôn nâng cao ý thức pháp luật, tham gia giao thông một cách an toàn, văn minh thì trật tự, an toàn giao thông đường bộ nói riêng, trật tự, an toàn xã hội nói chung sẽ luôn được duy trì.

Chính vì thế, tăng cường tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật có liên quan đến việc sử dụng hệ thống camera giám sát để phát hiện, xử lý vi phạm về trật tự, an toàn giao thông đường bộ nói riêng là nhiệm vụ cần thực hiện thường xuyên, liên tục của cả hệ thống chính trị, mà trực tiếp là gắn với đội ngũ làm công tác báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật. Chủ động phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông để tuyên truyền nội dung quy định việc sử dụng hệ thống camera giám sát trong bảo đảm trật tự an toàn giao thông, giúp nhân dân hiểu rõ quy định, đồng thời giáo dục ý thức chấp hành pháp luật về an toàn giao thông một cách tự nguyện và đầy đủ.

Tóm lại, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang phát triển mạnh mẽ, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia, trong đó có Việt Nam. Việc sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ hiện đại vào xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long nói riêng và cả nước nói chung đã và đang mang lại những thay đổi mang tính đột phá, giúp nâng cao tính minh bạch, loại bỏ tối đa vấn đề tiêu cực, thiếu công bằng trong phát hiện và xử lý vi phạm vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Đồng thời, thông qua hệ thống phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ hiện đại không chỉ giúp phát hiện vi phạm hành chính một cách thường xuyên, phạm vi quan sát rộng, không bị giới hạn về thời gian, thời tiết mà còn giúp giám sát trật tự giao thông, lưu lượng phương tiện lưu thông trên các tuyến đường, để bố trí lực lượng Cảnh sát giao thông điều tiết giao thông kịp thời. Từ đó, góp phần bảo đảm thực hiện tốt chức năng quản lý trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ./.

[1] Song Phương: Bến Tre: Xử lý vi phạm qua hệ thống camera giám sát giao thông giai đoạn 2, 3, https://vovgiaothong.vn/ben-tre-xu-ly-vi-pham-qua-he-thong-camera-giam-sat-giao-thong-giai-doan-2-3-d27739.html [truy cập ngày 15/9/2024].

[2] Theo số liệu thống kê của Trung tâm điều hành Camera giao thông - Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Vĩnh Long.