QUÁN TRIỆT, TRIỂN KHAI THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT HỘI NGHỊ LẦN THỨ BA BAN CHẤP HÀNH TRUNG ƯƠNG ĐẢNG KHÓA XIV VÀO CÔNG TÁC GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HIỆN NAY

ThS. Dương Quốc Hoàng - Phó Hiệu trưởng

Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV được diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đây là thời điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước chuyển từ việc xác lập đường lối, chủ trương phát triển đất nước sang tập trung hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực thực thi nhằm hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược đã được Đại hội XIV xác định. Vì vậy, đối với các trường chính trị, việc nghiên cứu, cập nhật và vận dụng kịp thời những nội dung mới của Hội nghị vào chương trình, nội dung và phương pháp giảng dạy không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là nhiệm vụ chính trị được đặt ra.

1. Một số kết quả nổi bật của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV

Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã xem xét, thảo luận và thống nhất nhiều quyết sách có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. So với các hội nghị Trung ương trước đây, điểm nổi bật của Hội nghị không chỉ nằm ở số lượng các nội dung được thông qua mà còn thể hiện ở sự đổi mới trong tư duy lãnh đạo, phương thức quản trị quốc gia và cách thức tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng.

Thứ nhất, chuyển mạnh trọng tâm lãnh đạo từ ban hành chủ trương sang nâng cao năng lực thực thi

Một trong những điểm mới nổi bật nhất của Hội nghị là Trung ương đã nhìn thẳng vào những hạn chế trong quá trình triển khai Nghị quyết Đại hội XIV và chỉ rõ “điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi”[1]. Đây là cách tiếp cận thể hiện tinh thần đổi mới, khách quan và cầu thị trong đánh giá tình hình. Thay vì chỉ tập trung hoàn thiện hệ thống chủ trương, chính sách, Hội nghị đã nhấn mạnh yêu cầu xử lý tận gốc các nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả thực hiện, bao gồm sự thiếu đồng bộ giữa phân cấp và nguồn lực, giữa thẩm quyền và trách nhiệm, giữa giao nhiệm vụ với điều kiện bảo đảm thực hiện. Theo đó, mỗi nhiệm vụ đều phải xác định rõ cơ quan chủ trì, đầu mối chịu trách nhiệm, nguồn lực, thời hạn, sản phẩm đầu ra và cơ chế kiểm tra, giám sát; đồng thời khẳng định kết quả thực tế và mức độ hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp là căn cứ chủ yếu để đánh giá tổ chức và cán bộ. 

Thứ hai, hoàn thiện mô hình tổ chức của hệ thống chính trị gắn với nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp

Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đánh giá toàn diện quá trình vận hành mô hình tổ chức mới của hệ thống chính trị sau một năm triển khai. Trung ương khẳng định bộ máy mới đã phát huy nhiều ưu điểm, bảo đảm sự thông suốt trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ; tuy nhiên, chất lượng vận hành giữa các địa phương chưa đồng đều, đặc biệt ở cấp cơ sở. Không chỉ dừng lại ở việc đánh giá mô hình tổ chức, Hội nghị còn xác định rõ những điều kiện để mô hình đó vận hành hiệu quả, việc phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực, nhân lực, dữ liệu, công cụ thực thi và cơ chế kiểm soát quyền lực. 

Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện các quy định về thi hành Điều lệ Đảng, sửa đổi Quy định số 20-QĐ/TW ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về thi hành Điều lệ Đảng và ban hành Quy định mới về những điều đảng viên không được làm

Hội nghị xác định đây là những nội dung có ý nghĩa quan trọng nhằm tiếp tục hoàn thiện công tác xây dựng Đảng trong tình hình mới. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định được thực hiện trên cơ sở bảo đảm thống nhất với Điều lệ Đảng, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh mô hình tổ chức và phương thức lãnh đạo của Đảng có nhiều đổi mới. Đặc biệt, Quy định mới về những điều đảng viên không được làm không chỉ cụ thể hóa các chuẩn mực đạo đức, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên mà còn nhận diện rõ hơn các hành vi vi phạm, góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương của Đảng. Điểm mới của quy định là vừa bảo đảm tính nghiêm minh trong quản lý đảng viên, vừa tạo điều kiện để cán bộ phát huy tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, khắc phục tâm lý né tránh, sợ sai trong thực thi công vụ. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Thứ tư, đổi mới tư duy về tổ chức không gian phát triển và quản trị nguồn lực quốc gia

Tiếp nối tư duy đổi mới trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, Hội nghị đã thể hiện bước phát triển mới trong nhận thức về tổ chức không gian phát triển và quản trị nguồn lực quốc gia. Việc thông qua chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh không chỉ đơn thuần là điều chỉnh đơn vị hành chính mà còn phản ánh tư duy tổ chức lại không gian phát triển phù hợp với yêu cầu mới của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Đây là biểu hiện cụ thể của quan điểm phát triển dựa trên các cực tăng trưởng, các trung tâm động lực và các vùng liên kết kinh tế có khả năng lan tỏa mạnh mẽ.

Trung ương tiếp tục khẳng định nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, đồng thời xác định đất đai không chỉ là nguồn lực kinh tế mà còn là không gian sinh tồn và phát triển của quốc gia. Việc sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan phải bảo đảm khơi thông nguồn lực cho phát triển nhưng không làm thay đổi bản chất của chế độ sở hữu đất đai ở nước ta. Quan điểm này cho thấy sự nhất quán giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh đó, việc ban hành Nghị quyết mới về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng đối với không gian biển trong bối cảnh mới. Biển không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế mà còn là không gian sinh tồn, không gian phát triển và không gian bảo vệ Tổ quốc. Đây là cách tiếp cận toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế biển với bảo vệ môi trường sinh thái, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ vững chủ quyền quốc gia.

Thứ năm, hình thành tư duy mới về mô hình phát triển quốc gia trong giai đoạn đến năm 2045

Nếu như những nội dung về tổ chức không gian phát triển tập trung vào việc khai thác và phân bổ nguồn lực thì Đề án đổi mới mô hình phát triển Việt Nam được Trung ương thông qua lại mang ý nghĩa định hình con đường phát triển của đất nước trong dài hạn. Theo đánh giá của Trung ương, đây là vấn đề “rất lớn, rất mới, chưa có tiền lệ”. Điểm mới nổi bật là Nghị quyết không chỉ dừng lại ở đổi mới mô hình tăng trưởng mà hướng tới xác lập một mô hình phát triển tổng thể của quốc gia. Điều đó cho thấy tầm nhìn phát triển của Đảng đã vượt ra khỏi phạm vi kinh tế thuần túy để tiếp cận một cách toàn diện hơn, bao gồm các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường và con người. Trung ương xác định lấy Nhân dân và con người làm mục tiêu cao nhất của sự phát triển. Đây là điểm nhấn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Quan điểm này cũng thể hiện sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển, xây dựng con người, văn hóa, pháp luật, kỷ cương và môi trường xã hội lành mạnh là những yếu tố cốt lõi để bảo đảm cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Thứ sáu, tiếp cận mới về bảo vệ Tổ quốc và phát triển bền vững

Hội nghị đã mở rộng nội hàm của khái niệm an ninh quốc gia. Nếu trước đây an ninh thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ quốc phòng, an ninh truyền thống thì nay Trung ương đặt vấn đề an ninh trong tổng thể phát triển đất nước. Theo đó, bảo vệ Tổ quốc không chỉ là bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ mà còn bao gồm bảo vệ an ninh con người, an ninh dữ liệu, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và các hạ tầng chiến lược của quốc gia. Đây là cách tiếp cận phù hợp với bối cảnh thế giới hiện nay khi các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng và có tác động sâu rộng đến mọi mặt đời sống xã hội. Đồng thời, Hội nghị cũng thể hiện sự đổi mới trong tư duy bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Thay vì chủ yếu tập trung khắc phục hậu quả, Trung ương yêu cầu chuyển mạnh sang phòng ngừa, thích ứng và phục hồi. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy xử lý sự cố sang tư duy quản trị rủi ro. Đặc biệt, việc quản trị theo hệ sinh thái, lưu vực sông và vùng biển cho thấy cách tiếp cận phát triển bền vững ngày càng toàn diện hơn. Môi trường không còn được xem là yếu tố bên ngoài của quá trình phát triển mà trở thành một cấu phần hữu cơ của mô hình phát triển quốc gia. Điều đó phản ánh nhận thức sâu sắc rằng bảo vệ môi trường chính là bảo vệ điều kiện tồn tại và phát triển của các thế hệ hiện tại cũng như tương lai.

Thứ bảy, đổi mới phương pháp lãnh đạo và tổ chức thực hiện nghị quyết

Bên cạnh những nội dung cụ thể, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV còn thể hiện sự đổi mới sâu sắc về phương pháp lãnh đạo. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu chuyển sự thống nhất về chủ trương thành sự thống nhất trong hành động; chuyển quyết tâm chính trị thành kết quả cụ thể trong thực tiễn; mọi chủ trương, nghị quyết đều phải được cụ thể hóa thành chương trình hành động với các tiêu chí rõ ràng về nguồn lực, tiến độ, sản phẩm và trách nhiệm thực hiện. Đây là cách tiếp cận đề cao tính khả thi của nghị quyết, khắc phục tình trạng ban hành nhiều nhưng triển khai chưa hiệu quả. Đồng thời, Hội nghị khẳng định phải đánh giá cán bộ bằng sản phẩm, dữ liệu và kết quả thực tế. Những điểm nghẽn được tháo gỡ, nguồn lực được khơi thông, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp chính là thước đo khách quan nhất đối với hiệu quả lãnh đạo, quản lý và điều hành.

2. Quán triệt, triển khai Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vào công tác giảng dạy lý luận chính trị

Những quyết sách được Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV thông qua không chỉ có ý nghĩa định hướng đối với quá trình lãnh đạo, quản lý và phát triển đất nước trong giai đoạn mới mà còn đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác giáo dục lý luận chính trị. Là đơn vị trực tiếp tham gia đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị, các trường chính trị có trách nhiệm kịp thời cập nhật, nghiên cứu và chuyển tải những nội dung mới của Hội nghị vào hoạt động giảng dạy, góp phần thống nhất nhận thức, củng cố niềm tin và nâng cao năng lực vận dụng nghị quyết vào thực tiễn công tác của học viên. 

Thứ nhất, kịp thời cập nhật những nội dung mới của Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vào bài giảng 

Một trong những yêu cầu trước hết đối với đội ngũ giảng viên là phải thường xuyên nghiên cứu các văn kiện mới của Đảng để bổ sung, cập nhật vào nội dung giảng dạy. Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã bổ sung nhiều quan điểm mới về xây dựng Đảng, quản trị quốc gia, đổi mới mô hình phát triển, tổ chức không gian phát triển, phát triển kinh tế biển, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững. Đây đều là những nội dung có liên quan trực tiếp đến nhiều học phần trong chương trình đào tạo trung cấp lý luận chính trị và các chương trình bồi dưỡng cán bộ. Việc cập nhật không nên dừng lại ở việc giới thiệu các quyết định, nghị quyết hay kết luận của Trung ương mà cần giúp học viên hiểu được bối cảnh ban hành, cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn và mục tiêu mà các chủ trương đó hướng tới. 

Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức, gắn lý luận với thực tiễn

Để quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đòi hỏi người giảng viên cần đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị theo hướng phát huy vai trò chủ thể của người học, coi quá trình dạy học là quá trình giảng viên và học viên cùng trao đổi, phân tích, chia sẻ kinh nghiệm và đồng kiến tạo tri thức trên nền tảng lý luận của Đảng và thực tiễn đất nước. Giảng viên không chỉ truyền đạt nội dung các nghị quyết, quan điểm của Đảng mà còn đóng vai trò định hướng, dẫn dắt học viên tiếp cận vấn đề một cách khoa học, khuyến khích tư duy phản biện và khả năng vận dụng lý luận vào giải quyết các tình huống thực tiễn. Ngược lại, học viên, với vốn kinh nghiệm từ quá trình công tác ở các cơ quan, đơn vị và địa phương, sẽ bổ sung những minh chứng thực tiễn, góp phần làm phong phú nội dung bài giảng và nâng cao tính thuyết phục của lý luận. Phương pháp giảng dạy theo hướng đồng kiến tạo không chỉ tạo môi trường học tập tích cực, tăng cường tương tác giữa giảng viên và học viên mà còn góp phần hình thành năng lực phân tích, tổng kết thực tiễn và vận dụng sáng tạo các chủ trương, nghị quyết của Đảng vào thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong các trường chính trị hiện nay, lấy hiệu quả vận dụng kiến thức vào thực tiễn làm thước đo chất lượng đào tạo.

Thứ ba, nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn của đội ngũ giảng viên, xây dựng đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới

Trong bối cảnh hiện nay, người giảng viên giảng dạy lý luận chính trị không chỉ cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, nắm chắc chủ trương, đường lối của Đảng mà còn phải có tư duy đổi mới, năng lực nghiên cứu và khả năng phân tích, lý giải các vấn đề thực tiễn trên cơ sở khoa học nhằm thực hiện tốt vai trò là người tuyên truyền, lan tỏa các chủ trương, nghị quyết của Đảng; góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng. Thông qua hoạt động nghiên cứu, khảo sát cơ sở, tham gia tổng kết các mô hình, cách làm hiệu quả và phân tích những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, giảng viên sẽ có thêm những luận cứ khoa học và dẫn chứng thực tiễn để làm phong phú nội dung bài giảng, góp phần nâng cao tính thuyết phục và khả năng vận dụng của học viên. Bên cạnh đó, trước yêu cầu đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và xây dựng trường chính trị chuẩn, đội ngũ giảng viên cần tiếp tục được bồi dưỡng toàn diện về bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, năng lực nghiên cứu, phương pháp sư phạm và kỹ năng ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy.

Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV là Hội nghị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Những nội dung được Trung ương thảo luận và thống nhất thông qua không chỉ giải quyết các yêu cầu cấp bách trước mắt mà còn định hình phương hướng phát triển đất nước trung và dài hạn. Đối với các trường chính trị, quán triệt Nghị quyết Hội nghị vào giảng dạy lý luận chính trị vừa là yêu cầu, vừa là cơ hội để tiếp tục đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Đây cũng chính là đóng góp thiết thực trong việc hiện thực hóa các mục tiêu mà Hội nghị đã đề ra, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và xây dựng đất nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc.

Tài liệu tham khảo

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, tập I, II.

2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026), Nghị quyết số 17-NQ/TW ngày 24/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

[1] Phát biểu bế mạc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.