GIỚI THIỆU CUỐN SÁCH

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUA 40 NĂM ĐỔI MỚI VÀ PHÁT TRIỂN Ở VIỆT NAM

Bài viết thực hiện kế hoạch “Dân vận khéo” Mô hình “Chia sẻ sách, bài viết hay trong sinh hoạt chi bộ”

ThS. Trần Thị Thanh Thúy - Giảng viên Khoa Lý luận cơ sở

40 năm đổi mới (1986–2026) là một chặng đường lịch sử đặc biệt trong tiến trình phát triển của Việt Nam. Đây là quá trình vừa tìm tòi, vừa tổng kết thực tiễn, từng bước bổ sung, phát triển nhận thức lý luận, hoàn thiện đường lối đổi mới và tổ chức thực hiện nhằm xây dựng chủ nghĩa xã hội phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Sau 40 năm, thực tiễn đổi mới đã đem lại những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên nhiều lĩnh vực; đồng thời cũng đặt ra không ít vấn đề mới về lý luận và thực tiễn cần tiếp tục nghiên cứu, tổng kết và giải quyết. Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, việc nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới càng có ý nghĩa quan trọng, không chỉ để đánh giá những gì đã đạt được mà còn để nhận diện những vấn đề đặt ra, rút ra bài học kinh nghiệm và xác định phương hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Nhằm cung cấp một nguồn tài liệu có giá trị phục vụ nghiên cứu, hoạch định chính sách, lãnh đạo, quản lý và giảng dạy lý luận chính trị, tháng 7 năm 2026 Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn sách “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn qua 40 năm đổi mới và phát triển ở Việt Nam” do Ban Chỉ đạo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam biên soạn. Cuốn sách gồm 5 chương, tập trung tổng kết một cách hệ thống những vấn đề cơ bản về bối cảnh, nhận thức lý luận, thực tiễn, bài học kinh nghiệm và định hướng tiếp tục đổi mới, xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Mở đầu cuốn sách, chương 1 phân tích bối cảnh thế giới, khu vực và trong nước tác động đến quá trình đổi mới qua 40 năm. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng để nhận thức đầy đủ hơn về tính tất yếu, yêu cầu và đặc điểm của công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Quá trình đổi mới của Việt Nam diễn ra trong một thế giới không ngừng biến đổi. Những chuyển biến của tình hình chính trị, kinh tế, khoa học - công nghệ, quan hệ quốc tế, toàn cầu hóa, khu vực hóa và các vấn đề an ninh truyền thống, phi truyền thống đã tác động trực tiếp và gián tiếp đến quá trình phát triển của đất nước.

Cùng với những thuận lợi, cơ hội phát triển, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Đặc biệt, trong những năm gần đây, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột và bất ổn ở một số khu vực, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chuyển đổi số, những biến động của kinh tế thế giới và sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ đã tạo ra những yêu cầu mới đối với quá trình phát triển đất nước…

Việc nghiên cứu bối cảnh trong chương đầu tiên vì thế giúp người đọc có cơ sở để hiểu rõ hơn vì sao đường lối đổi mới phải thường xuyên được bổ sung, phát triển; vì sao đổi mới phải toàn diện, đồng bộ nhưng có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời phải luôn chủ động, linh hoạt trước những biến động của môi trường quốc tế và trong nước.

Nếu chương 1 làm rõ bối cảnh tác động đến quá trình đổi mới thì chương 2 tập trung vào một trong những vấn đề cốt lõi của công cuộc đổi mới đó là sự phát triển nhận thức lý luận của Đảng qua 40 năm đổi mới. Một trong những đặc điểm nổi bật của đổi mới ở Việt Nam là quá trình đổi mới tư duy gắn liền với tổng kết thực tiễn. Từ thực tiễn phong phú của đất nước, nhận thức của Đảng về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam ngày càng được bổ sung, phát triển. Qua các kỳ Đại hội Đảng, nhiều vấn đề lý luận quan trọng từng bước được làm sáng tỏ hơn, từ nhận thức về mô hình chủ nghĩa xã hội, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị đến các vấn đề về văn hóa, con người, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế… Điểm nổi bật được thể hiện qua quá trình đó là sự kiên định mục tiêu, lý tưởng và những nguyên tắc cơ bản, đồng thời không ngừng đổi mới tư duy, vận dụng sáng tạo và phát triển phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Chương 2 vì vậy có giá trị đặc biệt đối với việc nghiên cứu lý luận chính trị, giúp người đọc nhận thức sâu sắc hơn mối quan hệ giữa kiên định và đổi mới, kế thừa và phát triển, lý luận và thực tiễn trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Chương 3 có tiêu đề những thành tựu và hạn chế trong thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đây cũng là một nội dung trọng tâm của cuốn sách. Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực. Nền kinh tế từng bước phát triển, quy mô và tiềm lực của đất nước được nâng lên; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện; văn hóa, xã hội và con người được quan tâm; quốc phòng, an ninh được củng cố; hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế đạt nhiều kết quả; công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và xây dựng hệ thống chính trị được đẩy mạnh.

Tuy nhiên, cùng với thành tựu, thực tiễn cũng cho thấy những hạn chế, bất cập và những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa phương pháp luận quan trọng, đánh giá công cuộc đổi mới phải toàn diện, khách quan, không chỉ nhìn vào thành tựu mà phải thẳng thắn nhận diện những hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề mới phát sinh. Chương 3 vì thế không chỉ có ý nghĩa tổng kết mà còn tạo cơ sở thực tiễn để bước sang những nội dung tiếp theo của cuốn sách, xác định bài học kinh nghiệm và những vấn đề đặt ra trong giai đoạn mới.

Từ việc phân tích bối cảnh, quá trình phát triển nhận thức lý luận và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội, chương 4 khái quát những vấn đề đặt ra và những bài học kinh nghiệm qua 40 năm đổi mới. Đây là chương có ý nghĩa kết nối giữa quá trình tổng kết 40 năm đổi mới với yêu cầu tiếp tục phát triển đất nước trong tương lai. Những bài học kinh nghiệm được rút ra không chỉ là kết quả của việc nhìn lại quá trình phát triển mà còn là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện nhận thức lý luận và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện đường lối đổi mới. Đồng thời, những vấn đề đặt ra từ thực tiễn cho thấy công cuộc đổi mới vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và phát triển. Qua đó, cuốn sách gợi mở một nhận thức quan trọng: đổi mới là một quá trình lâu dài, không ngừng vận động và phát triển; tổng kết thực tiễn phải được tiến hành thường xuyên để tiếp tục bổ sung, phát triển lý luận và hoàn thiện đường lối, chính sách.

Nếu bốn chương đầu tập trung nhìn lại và tổng kết thì chương 5 hướng mạnh đến tương lai, với nội dung dự báo tình hình và đề xuất các quan điểm, định hướng, giải pháp tiếp tục đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới, xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những thời cơ và thách thức đan xen. Những biến động nhanh chóng của thế giới, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và mở rộng quan hệ đối ngoại đặt ra những yêu cầu mới đối với quá trình lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện đường lối đổi mới.

Trên cơ sở dự báo tình hình, chương này đề xuất những quan điểm, định hướng và giải pháp nhằm tiếp tục đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; xây dựng và phát triển đất nước; đồng thời bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới. Đặc biệt, nội dung của chương 5 giúp người đọc không chỉ hiểu 40 năm đổi mới đã đi qua như thế nào, mà quan trọng hơn là suy nghĩ về câu hỏi: Việt Nam cần tiếp tục đổi mới như thế nào để tận dụng thời cơ, vượt qua thách thức, phát triển nhanh, bền vững và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước trong những thập niên tới?

Giá trị của cuốn sách đối với nghiên cứu và thực tiễn

Với 596 trang và với cấu trúc 5 chương nêu trên, cuốn sách tạo thành một chỉnh thể tương đối logic từ bối cảnh - nhận thức lý luận - thực tiễn, bài học và vấn đề đặt ra - dự báo và định hướng tương lai. Đây cũng chính là điểm làm nên giá trị nổi bật của công trình. Cuốn sách không đơn thuần là sự nhìn lại chặng đường 40 năm mà hướng đến việc tổng kết để phát triển, tổng kết để tiếp tục đổi mới. Những thành tựu đạt được là cơ sở để củng cố niềm tin; những hạn chế, bất cập là căn cứ để tiếp tục hoàn thiện; những vấn đề mới đặt ra là động lực thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới tư duy và hành động.

Đối với các nhà nghiên cứu, đây là nguồn tài liệu quan trọng để tiếp tục nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý và hoạch định chính sách, cuốn sách cung cấp cách nhìn tổng thể về những thành tựu, hạn chế, bài học và những vấn đề đặt ra, từ đó có thêm cơ sở tham khảo trong quá trình lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Đối với cán bộ, đảng viên và đội ngũ giảng viên các trường chính trị, cuốn sách là tài liệu hữu ích phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và cập nhật thực tiễn. Đặc biệt, việc kết nối các nội dung của cuốn sách với Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết, chủ trương mới và thực tiễn ở địa phương sẽ góp phần làm sâu sắc hơn nội dung giáo dục lý luận chính trị.

Đối với Nhân dân, cuốn sách giúp có thêm một góc nhìn hệ thống, khoa học về hành trình 40 năm đổi mới, qua đó hiểu rõ hơn những thành tựu của đất nước, những vấn đề đang đặt ra và những yêu cầu đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Có thể nói, cuốn sách “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn qua 40 năm đổi mới và phát triển ở Việt Nam” là một công trình có giá trị tham khảo thiết thực, được hình thành trên cơ sở tổng kết một chặng đường lịch sử quan trọng của đất nước. 40 năm đổi mới không chỉ là một dấu mốc để nhìn lại mà còn là điểm tựa để hướng tới tương lai. Những thành tựu đạt được khẳng định tính đúng đắn của đường lối đổi mới; những hạn chế, bất cập đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện; những biến đổi của tình hình thế giới và trong nước đòi hỏi phải không ngừng đổi mới tư duy, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. 

Tài liệu tham khảo

Ban Chỉ đạo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam (2026), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn qua 40 năm đổi mới và phát triển ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.