Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU TÁC PHẨM CỦA CỐ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN PHÚ TRỌNG GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở TRƯỜNG CHÍNH PHẠM HÙNG HIỆN NAY

ThS. Nguyễn Thanh Nghị - Phó Trưởng Phòng TC,HC,TT,TL                                                         

Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân Việt Nam, là sự lựa chọn đúng đắn của chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam là phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử. Đây là chân lý đã được thử thách và kiểm nghiệm trong thực tiễn đấu tranh cách mạng của nhân Việt Nam hơn 90 năm qua, nhất là sau hơn 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đất nước ta đã giành được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước có được như ngày hôm nay càng khẳng định con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã lựa chọn là đúng đắn, củng cố niềm tin và sự kiên định của dân tộc ta vào đi lên chủ nghĩa xã hội. 

Cuốn sách “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tập hợp 29 bài viết. Nội dung cơ bản của cuốn sách đề cập đến những vấn đề chiến lược có tính chất lâu dài về con đường mà dân tộc Việt Nam phải đi và phải đến. Xuyên suốt nội dung bài viết, đồng chí Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng đã đưa ra những lý lẽ sâu sắc, luận cứ thuyết phục về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Lựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội là tất yếu khách quan, là giải pháp đúng đắn để mang lại độc lập cho dân tộc, hạnh phúc của nhân dân. Kết thúc bài viết, đồng chí Tổng Bí thư khẳng định: “Điều hết sức quan trọng là phải luôn luôn kiên định và vững vàng trên nền tảng tư tưởng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin - học thuyết khoa học và triệt để của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là những giá trị bền vững, đã và đang được những người cách mạng theo đuổi và thực hiện”.

Để làm rõ ý nghĩa của cuốn sách này, đối với việc giảng dạy những nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta cần làm rõ 4 câu hỏi lớn mà Tổng Bí thư đặt ra: “Chủ nghĩa xã hội là gì? Vì sao Việt Nam lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa? Làm thế nào và bằng cách nào để từng bước xây dựng được chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Thực tiễn công cuộc đổi mới, đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong thời gian qua có ý nghĩa gì và đặt ra vấn đề gì?”[1].

Trả lời câu hỏi thứ nhất:  Chủ nghĩa xã hội là gì? 

Đây là câu hỏi xác định đối tượng, mà chúng ta xác định chính xác đối tượng thì mới giải quyết được câu hỏi tiếp theo: Để xác định chủ nghĩa xã hội là gì? Ở nhiều thời điểm khác nhau trong tiến trình phát triển lịch sử của nhân loại, Mác - Ăngghen đã chỉ ra xã hội loài người trải qua 5 hình thái kinh tế xã hội, hình thái kinh tế xã hội cáo nhất là Chủ nghĩa cộng sản. Chủ nghĩa xã hội là giai đoạn đầu của Chủ nghĩa cộng sản. Trong tác phẩm Phê phán Cương lĩnh Gô ta, các ông chỉ ra rằng: “Cái xã hội mà chúng ta nói ở đây không phải là một xã hội cộng sản chủ nghĩa đã phát triển trên những cơ sở của chính nó, mà trái lại là một xã hội cộng sản chủ nghĩa vừa thoát thai từ xã hội tư bản chủ nghĩa, do đó là một xã hội, về mọi phương diện - kinh tế, đạo đức, tinh thần - còn mang những dấu vết của xã hội cũ mà nó đã lọt lòng ra”2. 

Theo các nhà kinh điển, Chủ nghĩa xã hội ra đời là tất yếu của lịch sử nhân loại mà nguyên nhân cơ bản là quan hệ sản xuất phù hợp trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Với tư cách là hình thái xã hội cao có những đặc trưng cơ đặc trưng cơ bản sau:

- Mục tiêu cao nhất của Chủ nghĩa xã hội là giải phóng con người, tạo mọi điều kiện để con người phát triển toàn diện

- Có lực lượng sản xuất phát triển cao, chế độ công hữu về tư liệu sản xuất từng bước được xác lập, tổ chức quản lý hiệu quả, năng suất lao động cao, phân phối theo lao động.

- Chế độ dân chủ tiến bộ, Nhà nước dân chủ mang bản chất giai cấp công nhân, với sự tham gia đông đảo các tầng lớp nhân dân lao động.

- Xã hội công bằng, bảo đảm bình đẳng giữa các dân tộc,

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho dân giàu, nước mạnh”; là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động”. “Chủ nghĩa xã hội là công bằng hợp lý; làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm thì không hưởng. Những người người già yếu hoặc tàn tật sẽ được Nhà nước giúp đỡ, chăm nom”. Đó là một xã hội “không có người bóc lột người, mọi người sung sướng, tự do, bình đẳng, xứng đảng là thế giưới của loài người”. Chủ nghĩa xã hội gắn liền với phát triển khoa học và kỹ thuật, với sự phát triển văn hóa của nhân dân”. Với những nhìn nhận bình dị, khái quát vừa nêu trên, đối với Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội là một chế độ xã hội nhân đạo hiện thực, có những ưu việt chưa hề tồn tại trong các xã hội trước đó. Bản chất nhân đạo và những ưu việt của chủ nghĩa xã hội cũng chính là động lực phát triển tiềm tàng của nó.

Trên nền tảng tư tưởng của các nhà kinh điển, của tư tưởng Hồ Chí Minh,  Tổng Bí thư đưa ra quan điểm của Chủ nghĩa xã hội. Đó là “một xã hội hướng tới các giá trị tiến bộ, nhân văn, dựa trên nền tảng lợi ích chung của toàn xã hội hài hòa với lợi ích chính đáng của con người, khác hẳn về chất so với các xã hội cạnh tranh để chiếm đoạt lợi ích riêng giữa các cá nhân và phe nhóm, do đó cần và có điều kiện để xây dựng sự đồng thuận xã hội thay vì đối lập, đối kháng xã hội”3. Tư tưởng này phù hợp với tư tưởng của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, Tổng Bí thư làm rõ tính đối lập giữa xã hội chủ nghĩa và xã hội cạnh tranh… giữa các cá nhân và phe nhóm. Khái niệm về Chủ nghĩa xã hội mà Tổng Bí thư đưa ra trong bối cảnh thế giới diễn biến hết sức phức tạp, đặc biệt là các phe nhóm trong Chủ nghĩa tư bản tạo ra chiến tranh ở nhiều khu vực trên thế giới và là mối nguy hiểm cho toàn nhân loại. Với quan điểm này, các nhà lý luận có một cái nhìn chân thực hơn, khách quan hơn về chủ nghĩa xã hội, đồng thời cũng thấy được bản chất nguy hiểm của Chủ nghĩa tư bản đã và đang gây ra mối họa cho loài người. 

Trả lời câu hỏi thứ hai: Vì sao Việt Nam lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa? 

Để trả lời câu hỏi này, trước đó về cả phương diện lý luận và thực tiễn đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam làm rõ. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, Tổng Bí thư đưa ra quan điểm: Việt Nam lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa là vì “mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân là mối quan hệ giữa các chủ thể thống nhất về mục tiêu và lợi ích mọi đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật và hoạt động của Nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân, lấy hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu. Mô hình chính trị và cơ chế vận hành tổng quát là Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ. Dân chủ là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội; xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền lực thực sự thuộc về nhân dân là một nhiệm vụ trọng yếu, lâu dài của cách mạng Việt Nam”4. Về phương diện văn hóa, Việt Nam xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bởi vì chủ nghĩa xã hội là xã hội có “nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, một nền văn hoá thống nhất trong đa dạng, dựa trên các giá trị tiến bộ, nhân văn; kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp, giàu bản sắc của tất cả các dân tộc trong nước, tiếp thu những thành tựu, tinh hoa văn hoá nhân loại, phấn đấu xây dựng một xã hội văn minh, lành mạnh vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực, lối sống và thẩm mĩ ngày càng cao”5. Giải quyết vấn đề Việt Nam xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, Tổng Bí thư làm rõ 4 phương diện: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, cả 4 phương diện này tạo thành một chỉnh thể thống nhất làm rõ con đường Việt Nam đi. Từ đó, Tổng Bí thư đã khẳng định “Chỉ có chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản mới có thể giải quyết triệt để vấn đề độc lập cho dân tộc, mới có thể đem lại cuộc sống tự do, ấm no và hạnh phúc thực sự cho tất cả mọi người, cho các dân tộc”6.

Trả lời câu hỏi thứ ba: Làm thế nào và bằng cách nào để từng bước xây dựng được chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? 

Câu hỏi này đã được nhiều văn kiện của Đảng đề cập tới ở mỗi thời điểm lịch sử cụ thể khác nhau. Tuy nhiên, căn cứ vào thực tiễn Tổng Bí thư chỉ ra cách thức đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là phải lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hành động. 

Bởi vì, chủ nghĩa Mác - Lênin là một hệ thống hoàn chỉnh những quan điểm triết học, kinh tế, chính trị, xã hội, là học thuyết khoa học về sự phát triển lịch sử tự nhiên của nhân loại. Sự ra đời của chủ nghĩa Mác - Lênin là một sự chuyển biến cách mạng vĩ đại trong đời sống chính trị của nhân loại. Chủ nghĩa Mác - Lê nin là thế giới quan, phương pháp luận khoa học về các quy luật của tự nhiên, xã hội , khoa học về thắng lợi của chủ nghĩa xã hội và xây dựng xã hội cộng sản. Đó là học thuyết duy nhất từ trước đến nay bàn về mục tiêu, điều kiện và phương pháp giải phóng con người khỏi ách áp bức, bóc lột, bất công và đói nghèo trên thế giới.

Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể Việt Nam. Tổng hợp tri thức văn hóa phương Đông và phương Tây, tư tưởng Hồ Chí Minh đạt tới tầm cao trí tuệ của thời đại, thấm đậm bản sắc văn hóa và bản lĩnh dân tộc, có sức sống mạnh mẽ, góp phần làm phong phú thêm kho tàng lý luận chủ nghĩa Mác - Lê nin. Do đó, bảo vệ tư tưởng Hồ Chí Minh là bảo vệ hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, cũng là bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin trong điều kiện toàn cầu hóa.

Thực tiễn đã chứng minh quá trình vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào cách mạng Việt Nam đã giành được những thắng lợi to lớn, trước tiên phải kể đến chúng ta đã giải phóng được dân tộc thống nhất đất nước, sau hòa bình lập lại chúng ta tiến hành đổi mới đất nước, thành tựu “Qua hơn 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới, 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, lý luận về đường lối đổi mới, về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng được hoàn thiện và từng bước được hiện thực hóa. Chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, phát triển mạnh mẽ, toàn diện hơn so với những năm trước đổi mới. Với tất cả sự khiêm tốn, chúng ta vẫn có thể nói rằng: Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”8.

Trả lời câu hỏi thứ tư: Thực tiễn công cuộc đổi mới, đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong thời gian qua có ý nghĩa gì và đặt ra vấn đề gì? Theo Tổng Bí thư, ý nghĩa của công cuộc đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam “ không những có hiệu quả tích cực về kinh tế mà còn giải quyết được các vấn đề xã hội tốt hơn nhiều so với các nước tư bản chủ nghĩa có cùng mức phát triển kinh tế”9. 

Tuy nhiên, để có thể vận dụng sáng tạo, bài viết của Tổng Bí thư vào việc nghiên cứu và giảng dạy những nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, trước mắt, cần tập trung nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề căn bản nhất trong sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay, như: kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta; đổi mới và hoàn thiện hệ thống chính trị; phát huy dân chủ; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong điều kiện mới; phát triển văn hóa, con người, nguồn lực con người; đặc điểm, nội dung của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển của kinh tế tri thức…

Tóm lại, có thể khẳng định, những phân tích, luận giải về Chủ nghĩa xã hội là gì? Vì sao Việt Nam lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa? Làm thế nào và bằng cách nào để từng bước xây dựng được chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Thực tiễn công cuộc đổi mới, đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong thời gian qua có ý nghĩa gì và đặt ra vấn đề gì?”[2] mà Tổng Bí Thư đã nêu trong bài viết, một lần nữa đã làm sáng rõ, là kim chỉ nam cho công cuộc đổi mới đất nước trong giai đoạn hiện nay và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nghiên cứu, giảng dạy những nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Chính trị Phạm Hùng hiện nay./.

[1] Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2022, tr.17

2 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.19, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.33

3 Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”. Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2022, tr.28

4 Sđd tr.28

5 Sđd tr.92

6 Sđd tr.22

8 Sđd tr.34

9 Sđd tr.30

[2] Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2022, tr.17