ĐỘT PHÁ TƯ DUY VỀ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THEO TINH THẦN NGHỊ QUYẾT SỐ 80-NQ/TW, NGÀY 07/01/2026 CỦA BỘ CHÍNH TRỊ VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VIỆT NAM, YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐƯA NỘI DUNG NGHỊ QUYẾT VÀO THỰC TIỄN  HOẠT ĐỘNG CỦA TRƯỜNG CHÍNH TRỊ PHẠM HÙNG, TỈNH VĨNH LONG

ThS. Dương Quốc Hoàng - Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị Phạm Hùng

Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đánh dấu bước đột phá tư duy của Đảng ta về văn hóa khi xác định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là "trụ cột" và "hệ điều tiết" cho sự phát triển bền vững. Đối với Trường Chính trị Phạm Hùng, tỉnh Vĩnh Long - trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của tỉnh, việc vận dụng Nghị quyết này là yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất lượng công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hệ thống chính trị và hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo, lưu giữ, truyền bá và tiếp nhận, thưởng thức văn hóa; thể hiện năng lực, trình độ và khát vọng hướng đến giá trị chân, thiện, mỹ của các cá nhân và cộng đồng trong quá trình tồn tại và phát triển[1]. Đảng ta, trong suốt tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam luôn xác định văn hóa là có vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong những yếu tố tác động có tính chất quyết định đến sự phát triển bền vững của đất nước. Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 nêu rõ: “Mặt trận văn hóa là một trong ba mặt trận (kinh tế, chính trị, văn hóa) ở đó người cộng sản phải hoạt động, không phải chỉ làm cách mạng chính trị mà còn phải làm cách mạng văn hóa nữa”[2]. “Phải hoàn thành cách mạng văn hóa mới hoàn thành được cuộc cải tạo xã hội.”[3] Trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta đã ban hành nhiều nghị quyết về văn hóa, tiêu biểu như:Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 28/11/1987 của Bộ Chính trị khóa VI “về đổi mới và nâng cao trình độ lãnh đạo, quản lý văn học, nghệ thuật và văn hóa, phát huy khả năng sáng tạo, đưa văn học, nghệ thuật và văn hóa phát triển lên một bước mới”, Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), ngày 17/6/1998 của Bộ Chính trị “về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”;  Nghị quyết số 33 (khóa XI)  ngày 09/6/2014 của Bộ Chính trị về “xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triẻn bền vững đất nước”... Các nghị quyết đã có vai trò, tác dụng to lớn trong định hướng cho sự phát triển của văn hoá nước nhà suốt thời gian qua. Trong đó xác định: (i) Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội - đó là sức sống, sức phát triển, sự hiểu biết, trí tuệ, đạo lý tâm hồn, bản lĩnh, khí phách của con người, dân tộc Việt Nam… được xây dựng và bồi đắp qua suốt chiều dài lịch sử tạo thành tổng thể các giá trị, tiềm năng, sức sáng tạo, trở thành điểm tựa cho con người, dân tộc trong hiện tại để phát triển bền vững. Văn hóa giúp định hình mô hình phát triển kinh tế - xã hội và điều hoà xung đột, giảm tệ nạn xã hội, sai lệch xã hội, phát huy những yếu tố tích cực góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển của quốc gia, dân tộc. (ii) Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh các mục tiêu, lĩnh vực về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa được xác định là một bộ phận, lĩnh vực mà chúng ta đang xây dựng trong tổng thể chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội nhằm đảm bảo nhu cầu cơ bản, thiết yếu về đời sống tinh thần cho Nhân dân, để cùng với các yếu tố khác tạo nên sự phát triển bền vững của xã hội, con người. Với ý nghĩa đó, văn hóa chính là tiêu chuẩn, thước đo để đánh giá về chất lượng phát triển chung của cộng đồng và cá nhân. (iii) Văn hóa còn là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Nó có vai trò như tổng hợp lực, tích hợp các nguồn lực, tạo nên một động lực cho sự phát triển.

Kế thừa, phát triển những nhận thức, quan điểm, chủ trương của Đảng về vai trò của văn hóa và yêu cầu của nhiệm vụ phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn mới. Nghị quyết 80-NQ/TW xác định để phát triển bền vững đất nước, văn hóa không chỉ là “nền tảng tinh thần”, mà phải trở thành nền tảng vững chắc của sự phát triển khi có tới 03 lần Nghị quyết khẳng định: “Văn hóa, con người là nền tảng”, “Phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc”. Bên cạnh đó, Nghị quyết 80-NQ/TW lần đầu tiên đã đưa hai phạm trù mới về văn hóa, đó là, văn hóa là “trụ cột” và là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội thì văn hóa trở thành một trong bốn trụ cột của sự phát triển. Trong đó, văn hóa là hệ điều tiết, đây là thuật ngữ rất quan trọng lần đầu xuất hiện trong Nghị quyết, theo đó xác định con người là chủ thể của văn hóa, sáng tạo ra văn hoá nhưng đồng thời cũng là sản phẩm của văn hóa vì đến lượt mình, các giá trị, chuẩn mực văn hoá lại giúp con người tự hoàn thiện nhân cách của mình, tự điều tiết các quan hệ của con người với thế giới và với chính mình. Sức mạnh đó bắt nguồn từ các giá trị và chuẩn mực văn hóa trong nhân cách con người và đó là nhân tố quyết định vai trò và chức năng điều tiết đối với sự vận động của các lĩnh vực trong đời sống, tạo nên sự phát triển hài hòa của các quan hệ giữa con người với tự nhiên, con người với xã hội, con người với cộng đồng và con người với chính mình. 

Có thể nói, luận điểm văn hoá là “nền tảng”, “trụ cột” và “hệ điều tiết” và “sức mạnh nội sinh” của sự phát triển đã khẳng định một tầm nhìn mới, vừa kế thừa các quan điểm trước vừa có tính đột phá trong nhận thức lý luận về văn hoá thời kỳ phát triển mới của dân tộc. Theo đó, văn hóa có vị trí và phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội trong tổng thể phát triển chung của xã hội. Vì vậy, Đảng, Nhà nước cần quan tâm đầu tư thỏa đáng cho mục tiêu phát triển văn hóa trong toàn bộ chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và địa phương. Từ đó, Nghị quyết chỉ ra yêu cầu: “các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân quán triệt, nhận thức đầy đủ, sâu sắc, toàn diện về vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng của văn hóa trong phát triển đất nước”. 

Kế thừa trọn vẹn luận điểm quan trọng về xác định phương thức phát triển văn hóa được khẳng định trong Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII): “làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ con người”, Nghị quyết 80-NQ/TW tiếp tục đào sâu hơn, nêu yêu cầu và nhiệm vụ cao hơn, không dừng lại ở các quan hệ xã hội, mà đòi hỏi: Văn hóa phải thấm sâu “từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới”. Cụ thể, bao quát và mang tính chiến lược, Nghị quyết còn nhấn mạnh yêu cầu có tính nguyên tắc: “Văn hóa phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao, đảm bảo đồng bộ, tương hỗ với các chính sách, giải pháp đột phá về phát triển kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số”. Điều này đặt ra yêu cầu đối với từng cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị và cá nhân cán bộ, công chức, viên chức phải quán triệt sâu, có các chương trình, kế hoạch, đầu việc cụ thể nhằm đưa văn hóa thâm nhập, thẩm thấu, nhằm gắn kết và phát huy tối đa vai trò, chức năng của nó trong từng lĩnh vực hoạt động góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của từng tập thể, cá nhân.

Trường Chính trị là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của tỉnh. Ngoài tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị cấp cơ sở và cán bộ, công chức, viên chức ở các cơ quan, ban ngành tỉnh, Trường Chính trị còn có chức năng tham gia tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khoa học về xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị ở địa phương. Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng nhằm đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ yêu cầu lãnh đạo, quản lý thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và phục vụ Nhân dân, Trường Chính trị Phạm Hùng cần nghiên cứu, quán triệt, triển khai có chất lượng, hiệu quả, đúng thực chất những chủ trương, nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết số 80-NQ/TW vào quá trình tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ của nhà trường thông qua cấc giải pháp cơ bản sau:

Một là, nâng cao nhận thức, ý thức và tinh thần trách nhiệm của viên chức, người lao động về học tập, vận dụng Nghị quyết số 80-NQ/TW vào thực tiễn hoạt động và công tác.

Đây là giải pháp nền tảng nhằm tạo nên sự thống nhất trong ý chí và hành động học tập, vận dụng Nghị quyết vào thực tiễn hoạt động trong toàn đơn vị. Theo đó, từng viên chức, người lao động cần nhận thức đầy đủ vai trò, chức năng và yêu cầu cấp thiết của việc coi trọng và phát huy đầy đủ yếu tố văn hóa đối với tiến trình phát triển chung của xã hội, con người và trong toàn bộ hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị của nhà trường, cũng như đối với từng cá nhân từng viên chức, người lao động. Với ý nghĩa đó, cần thấy rõ văn hóa không chỉ dừng lại ở những hoạt động  thông tin, văn nghệ, giải trí... mang tính bề nổi nhằm thỏa mãn nhu cầu về đợi sống tinh thần của Nhân dân mà trong các yếu tố cơ bản, cần thiết và quan trọng nhất để tạo nên sự phát triển, văn hóa được xem là những đặc trưng giá trị tạo nên hồn cốt, bản sắc của dân tộc, là yếu tố “đi trước, soi đường”, nền tảng, trụ cột, hệ điều tiết, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển của cá nhân và tổ chức. Xây dựng và phát triển văn hóa cũng là một trong những mục tiêu, tiêu chí đo lường sự phát triển bền vững. Chỉ khi văn hóa được phát huy đầy đủ mới có thể giúp tổ chức và bản thân từng viên chức, người lao động vững tâm, bền chí, vượt qua những khó khăn, thách thức, không ngừng nêu cao tinh thần trách nhiệm, tích cực, chủ động, sáng tạo, phấn đấu hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, nhất là trong bối cảnh đất nước đang bước sang kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình phát triển của Dân tộc với nhiều sự thay đổi và yêu cầu đặt ra ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, trong đó, đội ngũ viên chức, người lao động của Trường Chính trị đóng vai trò là lực lượng trực tiếp tham gia huấn luyện, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của địa phương.

Trên tinh thần nhận thức sâu sắc vai trò của văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, mỗi khoa, phòng và cá nhân cần xây dựng kế hoạch học tập cụ thể,  thông qua việc đăng ký các phần việc vận dụng Nghị quyết vào công tác chuyên môn. Việc học tập cần đi vào thực chất, tránh hình thức, điều này giúp mỗi tập thể, cá nhân vừa nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, nâng cao chất lượng hoạt động thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, vừa tự hình thành bản lĩnh, tăng cường "sức đề kháng" trước các biểu hiện lệch chuẩn văn hóa. 

Hai là, tăng cường củng cố, xây dựng và phát huy vai trò của văn hóa trường Đảng trong việc xây dựng khối đoàn kết nội bộ, nâng cao hiệu quả hoạt động của nhà trường.

Văn hóa trường Đảng chính là môi trường nuôi dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng và năng lực lãnh đạo, quản lý cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Xây dựng văn hóa trường Đảng phải lấy tinh thần học tập suốt đời, kỷ luật nghiêm minh, trách nhiệm chính trị và sự đoàn kết nội bộ làm cốt lõi. Đây là hệ quy chiếu, cơ sở soi rọi và điều chỉnh hành vi, hoạt động của các cá nhân, đồng thời là sức mạnh nội sinh giúp nhà trường, viên chức, người lao động vượt qua khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ tốt mọi nhiệm vụ chính trị. Từ đó, nhà trường cần kiến tạo môi trường văn hóa lành mạnh bằng việc tập trung xây dựng, hoàn thiện hệ giá trị, không gian văn hóa công sở, văn hóa học đường nhân văn, hiện đại, nơi mà tinh thần đoàn kết, kỷ cương, trách nhiệm, sáng tạo và sự sẻ chia trở thành chuẩn mực ứng xử. Nghiên cứu triển khai phương thức quản trị minh bạch, trách nhiệm giải trình và lấy hiệu quả làm thước đo. Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng "văn hóa số" trong hoạt động của nhà trường, giúp tối ưu hóa quy trình làm việc và tăng cường sự tham gia của mọi thành viên. Đấu tranh bài trừ tiêu cực, văn hóa trường Đảng phải là rào cản ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực, lãng phí, sự suy thoái về đạo đức, lối sống và lệch chuẩn văn hóa trong mọi hoạt động của nhà trường.

Ba là, phát huy vai trò của giảng viên trong công tác tuyên truyền, định hướng và triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW

Giảng viên trường chính trị là người truyền tải, định hướng, xây dựng niềm tin, lý tưởng, góp phần chuyển hóa lý luận của Đảng thành nhận thức và hành động của cán bộ cấp cơ sở. Mỗi giảng viên trường chính trị, trước hết, phải tự tu đưỡng, rèn luyện, thực sự là tấm gương mẫu mực về nhân cách, đạo đức, lối sống, thấm nhuần và thể hiện sâu sắc các giá trị văn hóa dân tộc và đạo đức cách mạng trong mọi khía cạnh hoạt động. Bên cạnh đó, thông qua công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học, mỗi giảng viên cần chủ động lựa chọn, lồng ghép các nội dung Nghị quyết số 80-NQ/TW vào từng nội dung bài giảng, bài viết một cách phù hợp. Giảng viên cần giúp học viên thấy được sự đóng góp quan trọng của yếu văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội và hoàn thiện con người mới, con người xã hội chủ nghĩa, nguồn lực quan trọng bậc nhất quyết định sự thành công của sự nghiệp cách mạng Việt Nam trong giai đoạn mới, từ đó giúp học viên nêu cao ý thức, tinh thần trách nhiệm trong việc hoàn thiện nhân cách, đạo đức, lối sống, ra sức rèn đức, luyện tài, khai thác và kết hợp có hiệu quả yếu tố văn hóa cùng với các yếu tố khác tạo nên sức mạnh to lớn phục vụ nhiệm vụ lãnh đạo, quản lý phát triển địa phương và cơ quan, đơn vị công tác. Đặc biệt, trong bối cảnh "xâm lăng văn hóa" ngày càng đa dạng, tinh vi, diễn biến phức tạp, nhất là trên môi trường số, giảng viên phải là người định hướng, giúp học viên có "sức đề kháng" trước các quan điểm sai trái, bảo vệ vững chắc bản sắc văn hóa dân tộc.

Tóm lại, vận dụng Nghị quyết số 80-NQ/TW tại trường chính trị nói chung, Trường Chính trị Phạm Hùng nói riêng là một hành trình tự đổi mới và sáng tạo không ngừng. Thông qua việc nâng cao nhận thức, củng cố văn hóa trường Đảng và phát huy vai trò giảng viên, nhà trường sẽ thực hiện tốt sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có tâm và có tầm, đóng góp tích cực vào sự phát triển phồn vinh và hạnh phúc của dân tộc trong kỷ nguyên mới.

 [1] Học viện Chính trị, quốc gia Hồ Chí Minh, Giáo trình Trung cấp Lý luận Chính trị - Quản lý hành chính nhà nước, Nxb. Lý luận Chính trị, tr.231

[2] Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, tr.317, https://vhnt.daklak.gov.vn/toan-van-de-cuong-van-hoa-viet-nam-nam-1943-473.html

[3] Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, tr.320, https://vhnt.daklak.gov.vn/toan-van-de-cuong-van-hoa-viet-nam-nam-1943-473.html