ĐỒNG CHÍ PHẠM HÙNG: TẤM GƯƠNG SÁNG NGỜI VỀ TINH THẦN CÁCH MẠNG VÀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI CỘNG SẢN

Nhân Kỷ niệm 114 năm ngày sinh 

Cố Chủ tịch Hội Đồng Bộ trưởng Phạm Hùng (11/6/1912-11/6/2026)

ThS. Trần Thị Mỹ Duyên - Giảng viên Khoa Lý luận Cơ sở

Lịch sử cách mạng Việt Nam thế kỷ XX là một bản hùng ca hào hùng với sự đóng góp của những con người ưu tú, những người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong đó, đồng chí Phạm Hùng, người con ưu tú của quê hương Vĩnh Long, nổi bật như một biểu tượng của lòng yêu nước nồng nàn, ý chí kiên cường và tinh thần hy sinh trọn đời vì độc lập, tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân. Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí không chỉ là những trang sử oanh liệt, mà còn là bài học sống động, giá trị cho các thế hệ cán bộ, đảng viên hôm nay trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới.

Khởi nguồn từ quê hương yêu nước

Đồng chí Phạm Hùng, tên khai sinh là Phạm Văn Thiện, sinh ngày 11 tháng 6 năm 1912, tại xã Long Hồ, huyện Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long (nay là huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long). Sinh ra trong một gia đình nông dân cần cù, yêu nước, đồng chí được thừa hưởng truyền thống tốt đẹp từ cụ thân sinh, ông Phạm Văn Tùng- người có tư tưởng tiến bộ, và thân mẫu là bà Dương Thị Huệ-người phụ nữ đảm đang, nhân hậu.

Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, chàng thanh niên Phạm Văn Thiện đã bộc lộ tư chất thông minh, tinh thần ham học hỏi và lòng trắc ẩn đối với nỗi khổ của đồng bào dưới ách đô hộ của thực dân. Năm 1927, sau khi tốt nghiệp tiểu học tại Vĩnh Long, đồng chí thi đậu vào trường Trung học Mỹ Tho. Đây là bước ngoặt quan trọng, đưa đồng chí vào môi trường học tập sôi động, nơi phong trào yêu nước của học sinh, sinh viên đang dâng cao trước làn sóng ảnh hưởng của chủ nghĩa yêu nước mới và tư tưởng cộng sản đang lan tỏa mạnh mẽ khắp cả nước.

Trong môi trường đó, chàng thanh niên Phạm Văn Thiện không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn tích cực tham gia vào các phong trào đấu tranh sôi nổi. Đồng chí sớm trở thành thành viên kiên cường của tổ chức Nam Kỳ học sinh Liên hiệp hội và Thanh niên Cộng sản đoàn. Đến năm 1930, đồng chí vinh dự được kết nạp vào Đảng và giữ vai trò Bí thư chi bộ trường học, một trong những bí thư chi bộ đầu tiên tại Mỹ Tho, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng của học sinh hòa cùng làn sóng đấu tranh chung của tỉnh. 

Những năm 1930, khi phong trào cách mạng Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển mình với sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930), đồng chí Phạm Hùng đã nhanh chóng trở thành nhân tố tích cực. Tham gia lãnh đạo phong trào học sinh, trở thành Bí thư Chi bộ trường học đầu tiên tại Mỹ Tho, đồng chí sớm bị thực dân Pháp đưa vào tầm ngắm.

Cuối năm 1930, vì các hoạt động yêu nước, đồng chí bị đuổi học và sau đó bị thực dân Pháp bắt giam vào ngày 2 tháng 6 năm 1931 khi đang là Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho. Đối mặt với án tử hình khi chỉ mới 20 tuổi, nhưng trước kẻ thù tàn bạo, đồng chí vẫn giữ trọn khí tiết của người chiến sĩ cộng sản. “Xà lim án chém” không làm nhụt ý chí, mà trái lại, đó là nơi tôi luyện bản lĩnh thép của đồng chí, dù phải hứng chịu những đòn tra tấn man rợ, ý chí thép của người chiến sĩ trẻ vẫn không hề bị khuất phục; đồng chí kiên quyết không tiết lộ bất cứ thông tin nào về tổ chức Đảng. Đồng chí vẫn giữ vững tinh thần, tổ chức tù nhân đấu tranh chống lại chế độ hà khắc và xây dựng mạng lưới liên lạc với cơ sở cách mạng bên ngoài. Trước áp lực đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân trong nước và quốc tế, thực dân Pháp buộc phải giảm án xuống chung thân và đày đồng chí ra Côn Đảo vào ngày 17 tháng 01 năm 1934 với số tù 6268, và bị giam giữ ở Banh I. 

Những năm tháng tại “địa ngục trần gian”

Tại Côn Đảo (từ năm 1934), đồng chí không chỉ chịu đựng những đòn tra tấn dã man mà còn giữ vai trò là Bí thư Đảo ủy, lãnh đạo anh em tù nhân đấu tranh đòi quyền sống, cải thiện chế độ nhà tù. Đáng chú ý, đồng chí đã cùng các đồng chí của mình tổ chức các lớp học lý luận chính trị, xuất bản báo chí bí mật ngay trong tù. Tinh thần “xả thân vì đồng chí”, tự nguyện chịu đòn thay cho bạn tù ốm yếu, đã khắc họa nên một nhân cách Phạm Hùng cao đẹp, lấy tình thương yêu đồng chí làm sức mạnh để vượt qua xiềng xích. Những năm tháng này chính là vườn ươm đào tạo nên những nhà lãnh đạo kiệt xuất cho Đảng sau này. 

Sau khi được tự do vào tháng 9 năm 1945, đồng chí Phạm Hùng đồng chí lại tham gia ngay vào lãnh đạo, chỉ đạo cuộc kháng chiến của nhân dân miền Nam và giữ nhiều vị trí quan trọng khác nhau.

Nhà lãnh đạo chiến lược qua qua các cương vị khác nhau

Trên mặt trận Công an: Với nhãn quan chính trị sắc bén, đồng chí đã đặt nền móng lý luận cho lực lượng Công an nhân dân Việt Nam. Đồng chí khẳng định: Công an là công cụ của Đảng, phải dựa vào dân, phải xây dựng mạng lưới điệp báo vững chắc. Những bài học về công tác điệp báo, về việc phát hiện gián điệp, phản động của đồng chí trong giai đoạn 1945-1950 vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn trong công tác an ninh quốc gia hiện nay.

Trên mặt trận lãnh đạo kháng chiến: Trong suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp và sau đó là chống Mỹ, trên cương vị Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam, đồng chí đã vận dụng sáng tạo đường lối của Đảng vào chiến trường Nam Bộ. Đồng chí là nhà lãnh đạo có công rất lớn trong việc chỉ đạo các phong trào đấu tranh chính trị, xây dựng lực lượng vũ trang, thực hiện liên minh công-nông-trí, tạo nên thế và lực cho cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi cuối cùng năm 1975.

Trên cương vị Nhà nước: Sau ngày thống nhất, đồng chí được Đảng và Nhà nước giao trọng trách cao cả: Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (tiền thân của Thủ tướng Chính phủ). Dù ở cương vị nào, đồng chí vẫn giữ phong cách làm việc sâu sát, tư duy sáng tạo, kiên định và ý chí kiên cường trước mọi khó khăn, thử thách, đặc biệt trong giai đoạn đầu của công cuộc Đổi mới đầy gian nan.

Di sản của đồng chí Phạm Hùng trong bối cảnh mới

Hiện nay, Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển mới, đối mặt với những thách thức phi truyền thống: biến đổi khí hậu, an ninh mạng, cạnh tranh kinh tế toàn cầu và yêu cầu về chuyển đổi số, kinh tế xanh. Di sản của đồng chí Phạm Hùng không chỉ nằm ở những trang sử cũ, mà còn là kim chỉ nam cho sự phát triển hiện đại:

Về an ninh và trật tự: Những tư tưởng của đồng chí về lực lượng Công an “dựa vào dân” ngày nay đã được nâng tầm thành “thế trận lòng dân” trong bảo vệ Tổ quốc. Trong kỷ nguyên số, “dựa vào dân’’ còn có nghĩa là dựa vào sự cảnh giác của người dân trên không gian mạng, dựa vào công nghệ để bảo vệ an ninh quốc gia.

Về tư duy đổi mới: Đồng chí Phạm Hùng là người luôn cổ vũ sự sáng tạo. Trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số hiện nay, tinh thần “biến nhà tù thành trường học” của đồng chí chính là bài học về khả năng thích ứng. Dù trong hoàn cảnh khó khăn nhất (trong tù hay trong thời kỳ bao cấp), đồng chí luôn tìm cách học hỏi, nâng cao trình độ. Ngày nay, cán bộ phải coi việc tự học, tự đào tạo về công nghệ, về kỹ năng quản trị hiện đại là mệnh lệnh từ thực tiễn.

Về tinh thần đoàn kết: Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, bài học về “đại đoàn kết dân tộc” mà đồng chí từng chỉ đạo tại Nam Bộ chính là nền tảng để Việt Nam thu hút nguồn lực, hội nhập quốc tế nhưng vẫn giữ vững bản sắc và chủ quyền.

Bài học cho thế hệ cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay

Từ cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Phạm Hùng có thể rút ra những bài học vô giá cho thế hệ cán bộ, lãnh đạo quản lý ngày nay trong sứ mệnh đưa đất nước vươn tới tầm nhìn 2045 như sau:

Thứ nhất, đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay, bài học về bản lĩnh chính trị từ tấm gương đồng chí Phạm Hùng không chỉ dừng lại ở sự ngưỡng mộ, mà phải trở thành quy trình tự soi, tự sửa thường xuyên trong tư tưởng. Nhìn vào khí tiết thép của đồng chí khi đối diện với án tử hình và ngục tù thực dân, cán bộ cần chủ động rèn luyện khả năng miễn dịch trước những viên đạn bọc đường và các cám dỗ vật chất đầy tinh vi trong cơ chế thị trường hiện đại. Việc học tập ở đây chính là quá trình chuyển hóa nhận thức thành hành động: từ việc thấu hiểu giá trị cốt lõi là sự trung thành với lý tưởng cách mạng, người lãnh đạo phải biến đó thành nguyên tắc ứng xử kiên định trong mọi hoàn cảnh, luôn đặt lợi ích của Đảng, của Nhân dân làm kim chỉ nam cho mọi quyết sách. Đây chính là cách để xây dựng bản lĩnh chính trị vững chắc nhất trước các nguy cơ tha hóa, để mỗi cán bộ thực sự giữ vững khí tiết và bản lĩnh trong mọi thử thách.

Thứ hai, việc học tập tấm gương đồng chí Phạm Hùng về tình thương yêu đồng chí và gắn bó với nhân dân đòi hỏi cán bộ quản lý phải chuyển hóa từ tư duy lãnh đạo sang tư duy phục vụ. Thay vì chỉ ghi nhớ về tấm lòng của đồng chí, người lãnh đạo hiện nay cần chủ động thiết lập cơ chế gắn kết thực chất với cơ sở, coi sự hài lòng và ấm no của nhân dân là thước đo hiệu quả công việc. Học tập đồng chí chính là việc thường xuyên tự đánh giá năng lực thấu cảm của bản thân thông qua việc trực tiếp đối thoại, lắng nghe và sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm với cộng sự, tạo dựng văn hóa làm việc dựa trên tình đoàn kết và trách nhiệm cao nhất đối với lợi ích của nhân dân. 

Thứ ba, về tư duy sáng tạo và khả năng xoay chuyển tình thế, cán bộ lãnh đạo cần học hỏi phương pháp biến khó khăn thành cơ hội từ nghệ thuật quản lý của đồng chí Phạm Hùng. Thay vì bị động trước những điểm nghẽn hay rào cản trong thực thi nhiệm vụ, cán bộ cần rèn luyện tư duy phản biện và khả năng linh hoạt để tìm ra các giải pháp đột phá, tương tự như cách đồng chí đã biến nhà tù thành trường học cách mạng. Đây là quá trình học cách phân tích tình hình thực tế, từ đó đưa ra các quyết định chiến lược vừa đảm bảo nguyên tắc, vừa có sự mềm mỏng, khôn khéo để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sự phát triển của đơn vị. 

Thứ tư, tinh thần nêu gương và dám dấn thân vào việc khó cần được cụ thể hóa thành phong cách làm việc đứng trên đầu sóng, ngọn gió trong mọi nhiệm vụ. Học tập đồng chí Phạm Hùng, người lãnh đạo không chỉ dừng lại ở việc chỉ đạo mà phải trực tiếp dấn thân vào những mảng việc mới, việc khó, việc chưa có tiền lệ. Sự dấn thân này không chỉ để giải quyết vấn đề, mà quan trọng hơn là để xây dựng uy tín và tạo động lực cho đội ngũ kế cận; qua đó, cán bộ phải thể hiện rõ bản lĩnh không né tránh trách nhiệm, sẵn sàng chịu áp lực để bảo vệ thành quả và truyền cảm hứng về khát vọng cống hiến cho tổ chức.

Học tập tấm gương đồng chí Phạm Hùng nhằm phát huy trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, viên chức trong tiến trình xây dựng Trường Chính trị Phạm Hùng đạt chuẩn theo Quy định số 396-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về trường chính trị chuẩn.

Tiến trình xây dựng Trường Chính trị Phạm Hùng đạt chuẩn theo Quy định 396-QĐ/TW là một nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự nỗ lực toàn diện của toàn thể cán bộ, giảng viên, viên chức nhà trường. Trong đó, cuộc đời hoạt động cách mạng oanh liệt và đạo đức cộng sản của đồng chí Phạm Hùng chính là kim chỉ nam vô giá để mỗi cán bộ, viên chức Trường tự soi, tự sửa và hoàn thiện bản thân. Từ tấm gương của người cộng sản kiên trung, đội ngũ cán bộ, viên chức nhà trường có thể liên hệ sâu sắc đến trách nhiệm của mình trên các phương diện sau: 

Thứ nhất, rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng và kiên định lập trường tư tưởng. Đối diện với ngục tù thực dân và án tử hình, đồng chí Phạm Hùng vẫn giữ trọn khí tiết, luôn đặt lợi ích của Đảng và nhân dân làm nguyên tắc ứng xử kiên định trong mọi hoàn cảnh. Là những người làm công tác đào tạo cán bộ, giảng viên Trường phải là những chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng. Điều này đòi hỏi đội ngũ phải chủ động rèn luyện khả năng miễn dịch trước các cám dỗ vật chất trong cơ chế thị trường. Đặc biệt, trong quá trình nghiên cứu và truyền đạt nội dung Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, giảng viên cần thể hiện rõ sự nhạy bén, bản lĩnh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chuyển hóa nhận thức sâu sắc thành những bài giảng sinh động, gắn kết chặt chẽ với thực tiễn địa phương. 

Thứ hai, phát huy tinh thần đoàn kết, tình thương yêu đồng chí và xây dựng tư duy phục vụ. Bài học từ đồng chí Phạm Hùng nhấn mạnh việc người cán bộ phải thiết lập cơ chế gắn kết thực chất với cơ sở, lấy sự ấm no, hài lòng của nhân dân làm thước đo hiệu quả công việc. Tại môi trường sư phạm, tư duy phục vụ được cụ thể hóa qua sự tận tâm đối với người học và tinh thần tương thân tương ái giữa các đồng nghiệp. Tình thương yêu đồng chí cần được biến thành sức mạnh đoàn kết, thể hiện qua việc các thế hệ đi trước tận tình dìu dắt, hướng dẫn đội ngũ giảng viên trẻ. Sự đồng hành này không chỉ giúp thế hệ trẻ nhanh chóng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về công bố khoa học theo chuẩn mã số chuẩn quốc tế mà còn tạo ra một môi trường học thuật chia sẻ, cùng nhau gánh vác trách nhiệm chung của nhà trường. 

Thứ ba, không ngừng đổi mới tư duy và sáng tạo trong nghiên cứu khoa học. Trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, đồng chí Phạm Hùng vẫn tìm cách học tập, biến nhà tù thành trường học cách mạng và luôn cổ vũ tinh thần sáng tạo. Kế thừa di sản đó, đội ngũ cán bộ giảng viên phải coi việc tự đào tạo nâng cao trình độ quản trị hiện đại và công nghệ là yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn. Để đáp ứng tiêu chí trường chuẩn, công tác nghiên cứu khoa học phải được nâng tầm về chất và lượng. Tập thể giảng viên Trường cần tích cực đề xuất các giải pháp đột phá nhằm nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học của trường trong giai đoạn 2026-2030. 

Thứ tư, đề cao tinh thần dấn thân và trách nhiệm nêu gương của cán bộ lãnh đạo, quản lý. Đồng chí Phạm Hùng là hiện thân của phong cách làm việc đứng trên đầu sóng ngọn gió, sẵn sàng dấn thân vào những việc khó, việc chưa có tiền lệ. Để đạt trường chính trị đội ngũ cán bộ chủ chốt của trường không thể chỉ dừng lại ở việc chỉ đạo mà phải trực tiếp tham gia vào những khâu phức tạp nhất. Sự dấn thân này thể hiện bản lĩnh không né tránh trách nhiệm, sẵn sàng chịu áp lực để truyền cảm hứng mạnh mẽ về khát vọng cống hiến cho toàn thể cộng sự và đội ngũ kế cận. 

Kết luận

Di sản của đồng chí Phạm Hùng mang giá trị thời đại sâu sắc, truyền cảm hứng mạnh mẽ cho khát vọng phát triển đất nước phồn vinh. Noi gương tinh thần cống hiến quên mình và bản lĩnh kiên cường của đồng chí, đội ngũ cán bộ, viên chức Trường Chính trị Phạm Hùng coi đây là động lực to lớn trên hành trình kiến tạo môi trường giáo dục lý luận chính trị hiện đại. Toàn thể nhà trường quyết tâm cụ thể hóa những giá trị đó thành kết quả thực tiễn, bám sát các tiêu chí của Quy định 396-QĐ/TW về xây dựng trường chính trị chuẩn. Sự đồng lòng và tinh thần quyết tâm của đội ngũ cán bộ, viên chức của Trường chắc chắn sẽ đưa Trường sớm đạt chuẩn, qua đó tri ân sâu sắc và làm rạng rỡ thêm tên tuổi vĩ đại của người chiến sĩ cộng sản kiên trung Phạm Hùng.