PHẢN BÁC CÁC QUAN ĐIỂM SAI TRÁI THÙ ĐỊCH VỀ VAI TRÒ CỦA KINH TẾ NHÀ NƯỚC

ThS. Trần Thị Như Diễm - Khoa Lý luận cơ sở

Kinh tế thị trường (KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa được Đảng Cộng sản Việt Nam xác định là mô hình kinh tế tổng quát của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Trong đó kinh tế nhà nước (KTNN) giữ vai trò chủ đạo, là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô, là công cụ giúp khắc phục những hạn chế, khuyết tật của cơ chế thị trường, thực hiện các chính sách xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng. Tuy nhiên, thời gian gần đây xuất hiện những quan điểm cho rằng kinh tế nhà nước là “lực cản”, “kìm hãm sự phát triển” cũng như làm méo mó tính cạnh tranh và cản trở sự vận hành của thị trường.

              Vì vậy, việc ban hành Nghị quyết số 79 -NQ/TW, ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước sẽ là cơ sở lý luận, thực tiễn quan trọng nhằm phản bác các quan điểm sai trái về vai trò của kinh tế nhà nước, qua đó góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

1. Nhận diện các luận điệu xuyên tạc về kinh tế nhà nước

Trong bối cảnh hiện nay, các luận điệu xuyên tạc về vai trò của kinh tế nhà nước ngày càng xuất hiện với nhiều hình thức tinh vi, phức tạp. Trong đó, thường tập trung vào những luận điệu xuyên tạc phổ biến sau:

Trước hết, các thế lực thù địch phủ nhận vai trò chủ đạo của KTNN trong nền kinh tế. Họ cho rằng, chỉ có khu vực tư nhân mới vận hành hiệu quả, phù hợp với đặc điểm của kinh tế thị trường hiện đại, còn KTNN là kém năng động, khả năng cạnh tranh kém và làm giảm hiệu quả phân bổ nguồn lực. Từ đó, họ đề xuất thu hẹp tối đa và đi đến loại bỏ vai trò của KTNN trong sản xuất, kinh doanh. 

Thứ hai, gần đây xuất hiện những hạn chế, yếu kém trong quản lý hoặc những vụ việc thua lỗ của một số doanh nghiệp nhà nước; từ đó các thế lực phản động đã rêu rao coi đó là bản chất và hạn chế chung của toàn bộ khu vực KTNN. Việc lấy hiện tượng cá biệt thay cho bản chất phổ biến đã dẫn đến kết luận phiến diện rằng KTNN tất yếu kém hiệu quả và là gánh nặng cho nền kinh tế. 

Thứ ba, một số quan điểm cho rằng sự tồn tại và vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường đã làm suy giảm mức độ cạnh tranh, tạo ra xu hướng độc quyền và lấn át không gian phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Từ cách nhìn nhận phiến diện đó, họ tiếp tục suy diễn rằng kinh tế nhà nước chính là lực cản đối với đổi mới sáng tạo, làm giảm động lực đầu tư, kinh doanh và kìm hãm sự phát triển năng động của nền kinh tế. Những lập luận này thường dựa trên việc tuyệt đối hóa một số hạn chế trong thực tiễn, đồng thời bỏ qua vai trò điều tiết, dẫn dắt và tạo lập môi trường ổn định của kinh tế nhà nước, từ đó đưa ra những kết luận thiếu toàn diện và không phản ánh đúng bản chất của vấn đề.

Việc nhận diện các quan điểm sai trái, thù địch trên là hết sức cần thiết, từ đó đặt ra yêu cầu phải có những biện pháp đấu tranh, phản bác kịp thời và hiệu quả nhằm bảo vệ đúng đắn vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.

2. Phản bác các quan điểm sai trái thù địch về KTNN

  Sự ra đời của Nghị quyết số 79 không chỉ mở ra không gian và tạo động lực mới để thúc đẩy khu vực kinh tế nhà nước thật sự trở thành nền tảng vững chắc, bảo đảm tự chủ chiến lược, tự cường và sức cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế; mà còn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng để khẳng định đúng đắn vị trí, vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Đây là nền tảng chính trị, pháp lý vững chắc để đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ đường lối phát triển kinh tế nhiều thành phần dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đồng thời, qua việc cụ thể hóa các chủ trương, chính sách về phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước, Nghị quyết góp phần củng cố niềm tin vào vai trò của khu vực kinh tế này trong sự nghiệp phát triển đất nước.          Thứ nhất, một trong những luận điệu phổ biến của các thế lực thù địch là phủ nhận vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, cho rằng trong kinh tế thị trường chỉ khu vực tư nhân mới có thể phát huy hiệu quả. Nghị quyết 79 đã khẳng định kinh tế nhà nước là lực lượng vật chất quan trọng của Nhà nước để định hướng, điều tiết và dẫn dắt sự phát triển của nền kinh tế. Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không được hiểu theo nghĩa bao cấp hay độc quyền, mà thể hiện ở khả năng nắm giữ các lĩnh vực then chốt, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định và bền vững.  Nghị quyết đã chỉ rõ: "Sau 80 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt sau gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, thực hiện tốt chức năng định hướng, dẫn dắt, điều tiết các hoạt động kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh, thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế". Nội dung này trực tiếp bác bỏ quan điểm cho rằng kinh tế nhà nước là gánh nặng của nền kinh tế. Nghị quyết 79 tiếp tục nhấn mạnh kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có ý nghĩa chiến lược đối với ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh năng lượng, an ninh tài chính và chủ quyền quốc gia. Điều này cho thấy vai trò của kinh tế nhà nước không chỉ được đo bằng lợi nhuận, mà còn bằng khả năng điều tiết, dẫn dắt và định hướng phát triển. Trong điều kiện hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu gay gắt, nếu không có khu vực kinh tế nhà nước đủ mạnh, nền kinh tế dễ rơi vào tình trạng lệ thuộc vào các tập đoàn tư bản xuyên quốc gia hoặc bị chi phối bởi lợi ích cục bộ.

Thứ hai, Nghị quyết 79 phủ nhận luận điệu xuyên tạc cho rằng doanh nghiệp nhà nước hoạt động kém hiệu quả, gây thất thoát nguồn lực xã hội. Nghị quyết đã thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong hoạt động của một số doanh nghiệp nhà nước, đồng thời đề ra các giải pháp mạnh mẽ nhằm cơ cấu lại, đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của khu vực này. Cụ thể là:“Tạo lập môi trường thuận lợi, công bằng, minh bạch cho các khu vực kinh tế trong khai thác và sử dụng nguồn lực quốc gia, khuyến khích hợp tác công tư trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm, hạch toán kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vật chất của Nhà nước gắn với trách nhiệm giải trình; giảm thiểu can thiệp hành chính trực tiếp, giảm chi phí tuân thủ; áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm”. Việc hoàn thiện thể chế quản lý vốn nhà nước, tăng cường minh bạch, nâng cao trách nhiệm và áp dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại chính là những bước đi quan trọng nhằm phát huy vai trò của kinh tế nhà nước trong điều kiện kinh tế thị trường. Điều này cho thấy Đảng và Nhà nước không né tránh những hạn chế mà chủ động khắc phục để nâng cao hiệu quả của khu vực kinh tế nhà nước, qua đó bác bỏ các luận điệu quy kết phiến diện.

Thứ ba, một số quan điểm cho rằng sự tồn tại của kinh tế nhà nước làm kìm hãm sự phát triển của khu vực tư nhân. Đó là quan điểm hoàn toàn sai, Nghị quyết 79 xác định “Kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh; tiếp cận công bằng, công khai, minh bạch các nguồn lực, thị trường và cơ hội phát triển; cùng với các thành phần kinh tế trong nước, xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự lực, tự cường, bảo đảm an ninh kinh tế, thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả”. Bên cạnh đó, kinh tế nhà nước có vai trò tiên phong, mở đường trong những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược, những ngành nghề đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao hoặc có tác động lan tỏa rộng, hoặc những ngành có tính rủi ro lớn, thời gian thu hồi vốn dài mà khu vực tư nhân chưa đủ năng lực hoặc chưa sẵn sàng tham gia. Thông qua việc đầu tư vào kết cấu hạ tầng, năng lượng, tài chính, tín dụng và các lĩnh vực then chốt khác, kinh tế nhà nước tạo nền tảng và môi trường thuận lợi để các thành phần kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân, phát triển mạnh mẽ. “Kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”. Những khẳng định rằng kinh tế nhà nước không đối lập với các khu vực kinh tế khác, mà giữ vai trò dẫn dắt, hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế. 

Thứ tư, Nghị quyết 79 góp phần củng cố cơ sở lý luận cho mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Những luận điệu xuyên tạc thường cố tình tách rời kinh tế thị trường với định hướng xã hội chủ nghĩa, cho rằng hai yếu tố này không thể dung hòa. Nghị quyết 79 đã cung cấp thêm những cơ sở lý luận và thực tiễn để phản bác các quan điểm sai trái đó. Thông qua việc tổng kết thực tiễn phát triển kinh tế của đất nước, khẳng định những thành tựu quan trọng đạt được trong quá trình đổi mới, Nghị quyết cho thấy mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không chỉ là sự lựa chọn phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam mà còn là con đường bảo đảm sự phát triển bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội. Bên cạnh đó, Nghị quyết 79 tiếp tục khẳng định việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chính là đặc trưng quan trọng của mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Kinh tế nhà nước cùng với các công cụ quản lý của Nhà nước tạo điều kiện để bảo đảm mục tiêu phát triển gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, khắc phục những mặt trái vốn có của cơ chế thị trường. 

Từ những nội dung trên có thể thấy, Nghị quyết 79 không chỉ đưa ra các định hướng phát triển kinh tế nhà nước mà còn cung cấp hệ thống luận cứ vững chắc cả về lý luận và thực tiễn để phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Việc quán triệt và triển khai hiệu quả Nghị quyết sẽ góp phần khẳng định đúng đắn đường lối phát triển kinh tế của Đảng, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội vào vai trò của kinh tế nhà nước trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Với công tác giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Chính trị Phạm Hùng tỉnh Vĩnh Long trong giai đoạn hiện nay, việc nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch phủ nhận vai trò của kinh tế nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước hết, đây là cơ sở để nâng cao tính chiến đấu và tính thuyết phục của bài giảng, giúp nội dung lý luận không rơi vào khô cứng, giáo điều mà gắn với những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Thông qua quá trình phân tích, luận giải và phản bác các luận điệu xuyên tạc, giảng viên góp phần làm sáng tỏ bản chất khoa học và vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, từ đó củng cố niềm tin và nhận thức đúng đắn cho học viên. Đồng thời, hoạt động này còn giúp hình thành và phát triển năng lực tư duy phản biện, khả năng nhận diện thông tin sai lệch, nâng cao bản lĩnh chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên trong bối cảnh các quan điểm sai trái ngày càng tinh vi, phức tạp, nhất là trên không gian mạng. Qua đó, công tác giảng dạy không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt tri thức mà còn trực tiếp góp phần thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng khoá XIII tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng

2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H, 2021, t.1.

3. Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị Về phát triển kinh tế nhà nước.

4. Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2013.