HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ ĐỐI VỚI VIÊN CHỨC TRONG BỐI CẢNH MỚI

CN. Lê Thị Thảo Ngọc

Khoa Nhà nước và pháp luật

Trong bối cảnh hiện nay, đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người dân, doanh nghiệp, xã hội là vô cùng cần thiết và có ý nghĩa quan trọng. Để đáp ứng yêu cầu trên, chú trọng đổi mới, nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức là một trong những điều kiện tiên quyết, bởi năng lực, kỹ năng và phẩm chất đạo đức của họ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, cũng như mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp.

Xác định tầm quan trọng của công tác quản lý đối với đội ngũ viên chức, Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến vấn đề này. Những chính sách, quy định về công tác quản lý viên chức không ngừng được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện ngày càng phù hợp đặc điểm và tình hình thực tiễn của đất nước trong từng giai đoạn cụ thể. Đặc biệt, vừa qua Quốc hội khóa 15 đã thông qua Luật Viên chức số 129/2025/QH15 (Luật Viên chức năm 2025) vào ngày 10/12/2025, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Trên cơ sở quán triệt, thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, quy định, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về xây dựng đội ngũ viên chức trong đơn vị sự nghiệp công lập, Luật đã kế thừa các quy định còn phù hợp; sửa đổi những quy định không còn phù hợp; bổ sung cơ chế mới để hoàn thiện công tác tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức theo vị trí việc làm gắn với cơ cấu lại, nâng cao chất lượng đội ngũ. Đồng thời Luật cũng đã quy định theo hướng mở, tạo sự liên thông trong sử dụng nguồn nhân lực giữa khu vực công và khu vực tư gắn với thu hút, trọng dụng nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh cơ chế phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, giữa cơ quan quản lý đơn vị sự nghiệp công lập và người đứng đầu đơn vị sự nghiệp. Trên cơ sở Luật Viên chức năm 2010 và tình hình thực tiễn, Luật Viên chức năm 2025 có một số điểm mới nổi bật như sau:

Thứ nhất, điều chỉnh khái niệm, mở rộng cơ sở pháp lý về thu nhập của viên chức

Luật Viên chức năm 2025 đã có điều chỉnh trong quy định về khái niệm viên chức, theo đó: “Viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật[1]”. Như vậy, Luật Viên chức năm 2025 có kế thừa khái niệm viên chức theo Luật năm 2010 nhưng có sự bổ sung, ngoài việc hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập, viên chức còn được hưởng từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Quy định mới đã mở rộng cơ sở pháp lý về thu nhập của viên chức, tạo tiền đề cho việc thực hiện cơ chế trả lương theo hiệu quả công việc, thu nhập tăng thêm và gắn với mức độ tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. 

Thứ hai, đổi mới tư duy quản lý viên chức, đảm bảo tính linh hoạt, liên thông trong hệ thống pháp luật 

Luật Viên chức năm 2025 đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong việc mở rộng quyền hoạt động nghề nghiệp của viên chức. Thay vì cách tiếp cận như trước đây, Luật Viên chức năm 2025 chính thức cho phép viên chức được ký hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức khác; được hành nghề với tư cách cá nhân; được góp vốn và tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục, cơ sở y tế ngoài công lập, trừ trường hợp pháp luật có quy định cấm. Việc mở rộng quyền này đi kèm với yêu cầu không xung đột lợi ích và tuân thủ pháp luật về phòng, chống tham nhũng. Sự thay đổi này phản ánh tư duy quản trị hiện đại, coi viên chức là nguồn lực tri thức cần được khai thác và phát huy, thay vì chỉ là đối tượng quản lý hành chính thuần túy. Quy định này tạo sự đồng bộ với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2025[2], góp phần góp phần bảo đảm tính liên thông trong hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng công tác cải cách thể chế nói riêng, cải cách hành chính nói chung.

Thứ ba, đổi mới cơ chế, phương thức tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức theo vị trí việc làm, tạo liên thông trong sử dụng nguồn nhân lực giữa khu vực công và khu vực tư

Luật Viên chức 2025 quy định theo hướng đa dạng hóa phương thức tuyển dụng viên chức. Ngoài hai hình thức đã được quy định trước đó tại Luật Viên chức 2010 là thi tuyển và xét tuyển, Luật còn bổ sung thêm hình thức tiếp nhận đối với một số đối tượng như chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp; người đang ký hợp đồng làm công việc tại đơn vị sự nghiệp công lập và các đối tượng khác theo quy định của pháp luật về ngành, lĩnh vực. Việc quy định như thế này đã tạo liên thông trong sử dụng nguồn nhân lực giữa khu vực công và khu vực tư, thực hiện cơ chế thu hút, trọng dụng nguồn nhân lực chất lượng cao vào làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập, 

Thứ tư, đổi mới cơ chế đánh giá viên chức nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả phục vụ Nhân dân và xã hội

Luật Viên chức năm 2025 lần đầu tiên đưa năng lực đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trở thành một trong những tiêu chí để đánh giá viên chức. Cụ thể, tại khoản 3 Điều 25 quy định về nội dung đánh giá viên chức bao gồm: phẩm chất chính trị, phẩm chất đạo đức, đạo đức nghề nghiệp; ý thức kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện nhiệm vụ; việc chấp hành quy định của pháp luật về viên chức và quy định của cơ quan, tổ chức, đơn vị; năng lực chuyên môn, nghiệp vụ theo yêu cầu của vị trí việc làm; khả năng đáp ứng yêu cầu thực thi nhiệm vụ được giao thường xuyên, đột xuất; tinh thần trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ; thái độ phục vụ người dân, doanh nghiệp đối với các vị trí việc làm tiếp xúc trực tiếp với người dân, doanh nghiệp; khả năng phối hợp với đồng nghiệp; năng lực đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong thực hiện nhiệm vụ; kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua số lượng, chất lượng và tiến độ của sản phẩm theo vị trí việc làm và một số nội dung khác theo yêu cầu của vị trí việc làm. Ngoài các nội dung nêu trên, đối với viên chức quản lý còn được đánh giá theo kết quả hoạt động của đơn vị hoặc lĩnh vực được giao lãnh đạo, quản lý, phụ trách; khả năng tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ; năng lực tập hợp, đoàn kết viên chức, người lao động thuộc thẩm quyền quản lý.

Luật cũng đổi mới cơ chế đánh giá viên chức nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả phục vụ Nhân dân và xã hội, theo đó quy định nguyên tắc, thẩm quyền đánh giá bảo đảm thường xuyên, liên tục, đa chiều dựa trên kết quả, sản phẩm công việc, chất lượng dịch vụ công và sự hài lòng của người dân, tổ chức, doanh nghiệp bảo đảm đồng bộ với Quy định số 366-QĐ/TW ngày 30/8/2025 của Bộ Chính trị về việc kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị và Luật Cán bộ, công chức; giao Chính phủ quy định Khung tiêu chí đánh giá làm cơ sở để các đơn vị sự nghiệp công lập xây dựng Quy chế đánh giá đối với viên chức thuộc phạm vi quản lý.

Thứ năm, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong thực hiện nhiệm vụ của viên chức và quản lý viên chức

Đây là quy định của Luật nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Luật Viên chức năm 2025 được ban hành trong bối cảnh nền hành chính công Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện, chịu tác động mạnh mẽ của quá trình chuyển đổi số quốc gia, xây dựng chính phủ điện tử, chính phủ số và đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng cung ứng dịch vụ công. Những thay đổi này cùng với quá trình tinh gọn các đơn vị sự nghiệp công lập đã đặt ra yêu cầu ngày càng cao hơn với đội ngũ viên chức.

Đồng thời, Điều 41 Luật Viên chức năm 2025 cũng đã nhấn mạnh tới việc quản lý hồ sơ điện tử đối với viên chức. Theo đó, hồ sơ viên chức bao gồm hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử, được quản lý trên hệ thống thông tin về viên chức và được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia về viên chức. Hồ sơ viên chức phải có đầy đủ tài liệu theo quy định khi có thay đổi; cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền phê duyệt, cập nhật vào hồ sơ viên chức và đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về viên chức.

Đất nước ta đang đứng trước những thời cơ và vận hội mới đòi hỏi nền hành chính và đội ngũ viên chức phải tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng để đáp ứng yêu cầu phát triển. Với những điểm mới mang tính đột phá như đã phân tích, Luật Viên chức năm 2025 không đơn thuần là sự sửa đổi, bổ sung của Luật Viên chức năm 2010 mà đã từng bước thiết lập tư duy và phương thức quản lý viên chức theo hướng hiện đại, lấy hiệu quả công việc, trách nhiệm thực thi và giá trị phục vụ xã hội làm trung tâm. Các quy định mới đã đặt nền móng cho mô hình quản trị viên chức hiện đại, trong đó viên chức được xác định rõ là chủ thể thực hiện các hoạt động cung ứng dịch vụ công, phục vụ Nhân dân, làm việc trên cơ sở trách nhiệm nghề nghiệp, chịu sự đánh giá gắn với chất lượng, hiệu quả thực thi nhiệm vụ và mức độ đáp ứng yêu cầu của xã hội.

[1] Điều 1, Luật Viên chức năm 2025.

[2] Điều 58 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025 quy định: 1. Viên chức, viên chức quản lý làm việc tại tổ chức khoa học và công nghệ công lập được tham gia góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, làm việc tại doanh nghiệp do tổ chức thành lập hoặc tham gia thành lập để thương mại hóa kết quả nghiên cứu do tổ chức đó tạo ra khi được sự đồng ý của người đứng đầu tổ chức. 2. Trường hợp viên chức quản lý là người đứng đầu tổ chức khoa học và công nghệ công lập thì phải được sự đồng ý của cấp trên quản lý trực tiếp.