“TƯ CÁCH MỘT NGƯỜI CÁCH MỆNH” TRONG TÁC PHẨM “ĐƯỜNG KÁCH MỆNH” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH - GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

CN. Lê Thị Thảo Ngọc - Khoa Nhà nước và pháp luật

Chủ tịch Hồ Chí Minh - người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, vị lãnh tụ kính yêu của toàn dân tộc. Cả cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp cách mạng, Người đã viết rất nhiều tác phẩm giá trị, là bài học quý báu soi đường cho dân tộc ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Trong đó tác phẩm “Đường kách mệnh” được Người viết vào năm 1927 được xem như văn kiện lý luận chính trị đầu tiên của Đảng, trở thành cẩm nang giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện “tư cách một người cách mạng” cho đội ngũ cán bộ, đảng viên.

1. Giá trị lý luận và thực tiễn về “tư cách một người cách mệnh” trong tác phẩm “Đường kách mệnh”

“Đường kách mệnh” là tác phẩm tập hợp bài giảng của đồng chí Nguyễn Ái Quốc tại các lớp huấn luyện cán bộ của Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên, tổ chức tại Quảng Châu (Trung Quốc) trong những năm 1925 - 1927. Cuốn sách được Bộ Tuyên truyền của Hội Liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở Á Đông tập hợp lại và xuất bản thành sách năm 1927 để làm tài liệu học tập và tuyên truyền. “Đường kách mệnh” không phải là cuốn sách chuyên viết về đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, song trên thực tế được xem như tác phẩm đầu tiên của Người nói về đạo đức cách mạng. Thấu hiểu sâu sắc lời dặn của cổ nhân: Đạo đức là gốc rễ, tài là ngọn cành, người cách mạng muốn hoàn thành nhiệm vụ mà Tổ quốc và Nhân dân giao phó thì tất yếu phải có đủ cả hai đức tính quý báu đó, nên “tư cách một người cách mệnh” được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc nêu ra cụ thể trong 23 điều sau:

 “Tự mình phải: 

Cần kiệm. 

Hoà mà không tư. 

Cả quyết sửa lỗi mình. 

Cẩn thận mà không nhút nhát. 

Hay hỏi. 

Nhẫn nại (chịu khó). 

Hay nghiên cứu xem xét. 

Vị công vong tư. 

Không hiếu danh, không kiêu ngạo. 

Nói thì phải làm. 

Giữ chủ nghĩa cho vững. 

Hy sinh. 

Ít lòng ham muốn về vật chất. 

Bí mật. 

Đối người phải: 

Với từng người thì khoan thứ. 

Với đoàn thể thì nghiêm. 

Có lòng bày vẽ cho người. 

Trực mà không táo bạo. 

Hay xem xét người. 

Làm việc phải: 

Xem xét hoàn cảnh kỹ càng. 

Quyết đoán. 

Dũng cảm. 

Phục tùng đoàn thể”[1].

Với nội dung chỉ gói gọn trong 23 điều, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã không chỉ nhận thức sâu sắc vai trò của đạo đức; yêu cầu người cán bộ, đảng viên phải rèn luyện đạo đức cách mạng mà còn coi đạo đức là gốc, là nền tảng, liên quan đến sự thành bại của sự nghiệp cách mạng. Thể hiện rõ những yêu cầu về phẩm chất và năng lực của người cán bộ, đảng viên cần phải có. 

“Tự mình phải” chính là thái độ, hành vi đầu tiên mà người cán bộ, đảng viên phải chú trọng rèn luyện. Bởi đó vừa là yêu cầu vừa là mệnh lệnh, đồng thời cũng là những chỉ dẫn phải được thực hiện nghiêm túc suốt đời. Đây không chỉ là vấn đề đặc biệt quan trọng, quyết định tới tư cách của một người cách mệnh mà còn là yêu cầu đối với sự mẫu mực nêu gương về đạo đức của người cán bộ, đảng viên. 

“Đối người phải” là nguyên tắc ứng xử của người cách mạng với đồng chí, đồng đội, đồng nghiệp của mình và đối với với quần chúng nhân dân để xứng đáng với vị thế vừa là người lãnh đạo vừa là người đày tớ thật trung thành của nhân dân. 

“Làm việc phải” là trí tuệ, bản lĩnh, phong cách công tác của người cán bộ, đảng viên trong mọi hoàn cảnh, mọi thời điểm; thể hiện rõ vai trò, tinh thần trách nhiệm của mình trước trọng trách được giao.

Trong bối cảnh hiện nay, trước sự đan xen của nhiều thời cơ và thách thức, đặc biệt là sự chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch cùng những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức Đảng ngày càng trở nên cấp thiết. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục vận dụng sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về “tư cách một người cách mệnh” vào công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên. Qua đó, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên “vừa hồng, vừa chuyên”, có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong tình hình mới.

2. Vận dụng giá trị lý luận và thực tiễn về “tư cách một người cách mệnh” trong tác phẩm vào công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay

99 năm đã trôi qua nhưng những lời dạy của Bác về “tư cách một người cách mệnh” trong tác phẩm “Đường kách mệnh” vẫn còn nguyên giá trị, trở thành những chuẩn mực cho việc xây dựng nền đạo đức mới ở Việt Nam nói chung, cho đội ngũ cán bộ, đảng viên nói riêng. Do đó, để tiếp tục vận dụng giá trị lý luận và thực tiễn về “tư cách một người cách mệnh” trong tác phẩm vào công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay, cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:

Một là, tiếp tục phát huy vai trò của các cấp ủy đảng trong giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên 

Các cấp ủy đảng cần xác định rõ công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”, vì vậy, giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ đảng viên là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, lâu dài, có ý nghĩa quan trọng nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Nội dung giáo dục cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về lý tưởng cách mạng, tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân; quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về “tư cách một người cách mệnh”, nhất là các phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, nói đi đôi với làm, chống chủ nghĩa cá nhân. Cùng với đó, các cấp ủy cần đổi mới hình thức giáo dục theo hướng thiết thực, gắn với thực tiễn công tác và nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị; kết hợp giữa giáo dục, tự giáo dục và rèn luyện trong thực tiễn. Thông qua sinh hoạt chi bộ, học tập chuyên đề, tự phê bình và phê bình, cấp ủy kịp thời định hướng tư tưởng, uốn nắn nhận thức và chấn chỉnh những biểu hiện lệch lạc về đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên.

Hai là, phát huy tính tự giác, đề cao trách nhiệm nêu gương của mỗi cán bộ, đảng viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”[2]. Theo đó, mỗi cán bộ, đảng viên cần nâng cao ý thức tự tu dưỡng, tự rèn luyện, thường xuyên “tự soi”, “tự sửa”, chủ động khắc phục những hạn chế, biểu hiện chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng cục bộ, ngại khó, ngại trách nhiệm; thực hiện nghiêm Quy định số 101-QĐ/TW, ngày 07/6/2012 của Ban Bí thư (khóa XI), Quy định số 08-QĐi/TW, ngày 25/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XII) về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, Quy định số 144-QĐ/TW về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới,... Việc rèn luyện đạo đức cách mạng cần được thể hiện cụ thể thông qua tinh thần trách nhiệm, thái độ làm việc, ý thức tổ chức kỷ luật và kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao. Mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự gương mẫu trong lời nói và hành động, thực hiện nghiêm nguyên tắc nói đi đôi với làm, đặt lợi ích tập thể, lợi ích của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân; giữ gìn phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, tác phong gần dân, trọng dân, có trách nhiệm với công việc và với Nhân dân.

Ba là, nâng cao chất lượng công tác kiểm tra, giám sát gắn với xử lý nghiêm các biểu hiện suy thoái, tiêu cực trong đội ngũ cán bộ, đảng viên

Thông qua công tác kiểm tra, giám sát, cấp ủy và tổ chức đảng có thể kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những biểu hiện lệch lạc về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; đồng thời ngăn chặn từ sớm, từ xa tình trạng suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Để công tác kiểm tra, giám sát phát huy hiệu quả, cần chú trọng lựa chọn nội dung giám sát phù hợp, tập trung vào trách nhiệm nêu gương, tinh thần trách nhiệm trong công việc, việc chấp hành kỷ luật Đảng, đạo đức công vụ và thái độ phục vụ Nhân dân của cán bộ, đảng viên. Bên cạnh đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra thường xuyên và kiểm tra đột xuất; đồng thời đa dạng hóa các hình thức giám sát, phát huy vai trò của tổ chức đảng, đoàn thể và Nhân dân nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những biểu hiện sai phạm, góp phần nâng cao hiệu quả công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. 

Đối với giảng viên giảng dạy lý luận chính trị, tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp mà còn là nhiệm vụ thường xuyên, bắt buộc trong quá trình công tác. Bởi lẽ, giảng viên trường Đảng không chỉ là người truyền đạt tri thức lý luận mà còn góp phần giáo dục tư tưởng, rèn luyện bản lĩnh chính trị và đạo đức cách mạng cho học viên. Vì vậy, mỗi giảng viên phải thật sự là tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức, tác phong và năng lực chuyên môn; thường xuyên tự giác tu dưỡng, rèn luyện, thực hiện nghiêm văn hóa trường Đảng, giữ gìn lối sống chuẩn mực, tinh thần trách nhiệm và thái độ tận tụy với công việc. Song song với đó, đội ngũ giảng viên phải không ngừng học tập nâng cao trình độ, rèn luyện ý chí vượt khó, tích cực “tự soi”, “tự sửa” để hoàn thiện bản thân, góp phần xây dựng lực lượng sư phạm trường Đảng “vừa hồng vừa chuyên”, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Những chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “tư cách một người cách mệnh” trong tác phẩm “Đường kách mệnh” chứa đựng giá trị nhân văn và cách mạng sâu sắc, trở thành nền tảng cốt lỗi trong giáo dục, rèn luyện đạo đức cho cán bộ, đảng viên. Đến nay, hệ thống tư tưởng đó vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn, là kim chỉ nam để mỗi cán bộ, đảng viên tự giác học tập, tu dưỡng và rèn luyện bản thân, góp phần xây dựng “đảng ta là đạo đức, là văn minh[3]”.

[1] Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.2, tr.280-281.

[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H, 2011, t.5, tr. 612.

[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 12, tr. 403.